अमेरिकी केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भ (फेड) ले बुधबार (सेप्टेम्बर १६, २०२६) तीन वर्षभन्दा बढी समयपछि पहिलो पटक ब्याजदर बढाएको छ। फेडले आफ्नो मुख्य ब्याजदर (फेडेरल फन्ड्स रेट) ०.२५ प्रतिशत बिन्दुले बढाएर ३.७५ देखि ४ प्रतिशतको दायरामा पुर्याएको हो। यो जुलाई २०२३ पछिको पहिलो ब्याजदर वृद्धि हो।
फेडको यो निर्णय सर्वसम्मत रूपमा आएको छ। मुद्रास्फीति अझै उच्च रहनु र मध्यपूर्वको भूराजनीतिक तनावले तेलको मूल्य बढ्नु मुख्य कारण रहेको फेडले जनाएको छ। फेडका नयाँ अध्यक्ष केभिन वार्शले भनेका छन्, “मुद्रास्फीति अझै उच्च छ र यसलाई नियन्त्रण गर्न हामीले जिम्मेवार कदम चाल्नुपर्छ।” अधिकारीहरूले यस वर्ष अझै एक पटक ब्याजदर बढाउन सक्ने सङ्केत पनि दिएका छन्।
विश्व अर्थतन्त्रमा प्रभाव
फेडको ब्याजदर वृद्धिले विश्वभरि असर पार्ने आँकलन गरिएको छ। अमेरिकी ब्याजदर बढ्दा डलर बलियो हुन्छ। यसले अन्य मुलुकका मुद्रा कमजोर बनाउँछ र उनीहरूको आयात महँगो पार्छ। विश्वव्यापी बन्ड यिल्ड बढ्ने र सेयर बजारमा दबाब पर्ने सम्भावना छ।
उच्च ब्याजदरले विकासोन्मुख देशहरूबाट पुँजी बाहिरिने जोखिम बढाउँछ। तेल र अन्य वस्तुहरू डलरमा किन्ने मुलुकहरूलाई आयात लागत बढ्नेछ। केही केन्द्रीय बैंकहरूले पनि आफ्नो ब्याजदर नीति कडा बनाउनुपर्ने दबाब महसुस गर्न सक्छन्। यद्यपि, अमेरिकी अर्थतन्त्र बलियो रहँदा विश्व व्यापार र मागमा सकारात्मक प्रभाव पनि पर्न सक्छ।
नेपालमा कस्तो असर पर्ला?
नेपालको मुद्रा भारतीय रुपैयाँसँग पेग भएकाले प्रत्यक्ष प्रभाव सीमित हुन्छ। तर अप्रत्यक्ष असरहरू देखिन सक्छन्:
डलर बलियो हुँदा: आयात (खासगरी पेट्रोलियम, मेसिनरी र कच्चा पदार्थ) महँगो हुन सक्छ। यसले व्यापार घाटा बढाउन र मुद्रास्फीतिमा दबाब दिन सक्छ।
विदेशी मुद्रा सञ्चिति: डलरमा आधारित ऋण वा भुक्तानीको लागत बढ्न सक्छ।
रेमिट्यान्स: डलर बलियो हुँदा रेमिट्यान्सको नेपाली रुपैयाँमा मूल्य बढ्न सक्छ, जुन सकारात्मक पक्ष हो।
