अहिले पर्यटन विभागले होटलहरुको वर्गीकरणका लागि नयाँ मापदण्ड बनाउँदैछ । यसका लागि विभागले सरोकार राख्ने निकाय, संस्था तथा व्यक्तिसँग सुझाव पनि माग गरेको छ । विभागले हाल कार्यान्वयनमा रहेको होटल वर्गीकरण मापदण्ड २०७६ मा सुधार आवश्यक देखिएको भन्दै वर्गीकरण मापदण्ड संशोधन गर्न लागिएको जनाएको छ ।
विभागले सुझाव माग गर्नका लागि प्रकाशन गरेको सूचना अुनसार अब ‘ग्रीन हस्पिटालिटी’को मोडलमा जानका लागि नयाँ वर्गीकरण मापदण्ड ल्याउन लागिएको हो । विश्व पर्यटनमा वातावरणीय सचेतना बढिरहेको र दीगो विकासको आवश्यकतालाई ध्यानमा राखेर ग्रीन हस्पिटालिटीका आधारमा नयाँ मापदण्ड बनाउन लागिएको विभागले जनाएको छ । ग्रीन हस्पिटालिटीका लागि के के सूचकहरु राख्ने, यसका लागि पूर्वाधार कस्तो हुनुपर्ने, सेवाको गुणस्तर कस्तो हुनुपर्ने भन्ने सम्बन्धमा विभागले सुझाव मागेको छ ।
के हो ग्रीन हस्पिटालिटी ?
अहिले ‘पर्यावरण संरक्षण सहितको दीगो विकास’ भन्ने विषय विश्वब्यापी बनिरहेको छ । यसैक्रममा होटल तथा आतिथ्य उद्योग पनि विश्वभरी नै ‘ग्रीन हस्पिटालिटी’तर्फ उन्मुख भइरहेको छ । पर्यावरणको सुरक्षा र संरक्षण र ऊर्जा बचतलाई प्राथमिकतामा राख्दै सञ्चालन हुने यो अभ्यासले विश्व पर्यटन बजारको पूरानो शैली र स्वरुपलाई नै परिवर्तन गर्न थालेको छ ।
सामान्यतया, ग्रीन हस्पिटालिटी भनेको होटल तथा रिसोर्टले ऊर्जा सुरक्षा, पानीको प्रभावकारी प्रयोग, फोहोर व्यवस्थापन र कार्बन उत्सर्जन घटाउने उपाय अपनाएर व्यवसाय सञ्चालन गर्ने प्रणाली हो । यसले प्राकृतिक स्रोतको संरक्षणसहित पर्यटन क्षेत्रलाई दिगो बनाउने अपेक्षा गरिएको हुन्छ ।
ग्रीन हस्पिटालिटीका सूचक के के हुन्छन् ?
नेपालमा अहिले ग्रीन हस्पिटालिटीको मोडलमा होटलहरुको वर्गीकरण गर्ने प्रक्रिया सुरु भएपनि धेरै देशहरुमा यो अभ्यास सफलतापूर्वक अघि बढिरहेको छ । ग्रीन हस्पिटालिटीको स्तर मापन गर्न विभिन्न देशहरुले फरक फरक सूचक प्रयोग गरेका हुन्छन् ।
तर, स्वच्छ ऊर्जाको खपत (प्रति कोठा), पानी प्रयोग (प्रति व्यक्ति) फोहोर रिसाइकल (पुनः प्रयोग दर), कार्बन उत्सर्जन तथा स्थानीय स्रोतको उपयोग मुख्य सूचकका रुपमा लिने गरिन्छ । यसका साथै ‘ग्री बिल्डिङ’ मापदण्ड पनि विभिन्न देशले प्रयोगमा ल्याएका छन् ।
पर्यटनसँग सम्बन्धित विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाले पनि ग्रीन हस्पिटालिटीको मापदण्ड निर्धारणमा सहयोग गर्दै आएका छन् ।
विश्वव्यापी अभ्यास
ग्रीन हस्पिटालिटी अहिले विश्वब्यापी बन्दैछ । युरोपियन देशहरु स्विडेन, नर्वे र डेनमार्कमा यसका अभ्यास ज्यादा छ । जापान पनि पछिल्लो समय यसका लागि उदाहरणीय मुलुक बनेको छ । कोस्टारिका इको–टुरिजमका लागि ख्याती प्राप्त मुलुकका रुपमा परिचित नै भइसकेको छ ।
यूएई र माल्दिभ्समा पनि लक्जरी होटलहरू सौर्य ऊर्जामा आधारित बन्दै गएका छन् । क्यानडा, न्युजिल्याण्ड, स्वीजरल्याण्ड जस्ता देशहरु ग्रीन हस्पिटालिटीका लागि चर्चित छन् ।
जलवायु परिवर्तनको बढ्दो प्रभावका कारण होटल व्यवसायलाई विभिन्न खालका वातावरणमैत्री मोडेल अपनाउन बाध्य र प्रेरित गरिरहेको देखिन्छ ।
नेपालमा पनि आवश्यक
नेपालको पर्यटन धार्मिक तथा पर्वतीय गतिविधिमा केन्द्रित रहने भएकाले नेपालमा पनि ग्रीन हस्पिटालिटीको अवधारणा आवश्यक रहेको यस क्षेत्रका जानकारहरु बताउँछन् । अहिले होटलको वर्गीकरणका लागि यस सम्बन्धि मापदण्ड राख्न सुझाव मागिएको छ । तर, नेपालका होटलहरुले पहिल्यैदेखि ग्रीन हस्पिटालिटीको अभ्यास गरिरहेको तारे होटलका लगानीकर्ताहरु बताउँछन् ।
एक जना होटल व्यवसायीका अनुसार अहिले नेपालका तारे होटलहरुले सौर्य ऊर्जाको प्रयोग, प्लास्टिकको प्रयोगमा न्यूनीकरण तथा फोहोर व्यवस्थापनमा अपनाएका विधि र प्रक्रियाहरु ग्रीन हस्पिटालिटीकै उदाहरण हुन् । यद्यपी, प्रष्ट मापदण्ड भएको खण्डमा अझ बाध्यकारी बनाउने र त्यसले मुलुकको पर्यटन बजारको विस्तारमा योगदान दिने विश्वास ति व्यवसायीको छ ।
‘नीतिगत रुपमै ग्रीन हस्पिटालिटीलाई प्रवद्र्धन गर्न सके त्यो राम्रै हुन्छ’ ति व्यवसायीले भने, ‘विश्व कता हिडिरहेको छ, त्यसै हामीले पनि पाइला चाल्नुपर्छ ।’
