नर्वेजियन नोबेल समितिले २०२५ को नोबेल शान्ति पुरस्कार भेनेजुएलाकी विपक्षी नेत्री मारिया कोरिना माचाडोलाई प्रदान गर्ने निर्णय गरेको छ। उनले भेनेजुएलामा प्रजातन्त्रको प्रवर्द्धन र अधिनायकवादी शासनबाट शान्तिपूर्ण र न्यायपूर्ण प्रजातान्त्रिक संक्रमणका लागि अथक संघर्ष गरेको कार्यको कदर गर्दै यो सम्मान प्रदान गरिएको हो।
समितिका अनुसार मारिया कोरिना माचाडो हालैका दशकहरूमा ल्याटिन अमेरिकामा नागरिक साहसको असाधारण उदाहरण बनेकी छन्। उनले विगतमा गहिरो विभाजित विपक्षी शक्तिहरूलाई एकजुट गरी स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचन तथा प्रतिनिधिमूलक सरकारको मागलाई साझा आधार बनाएकी छन्। प्रजातन्त्रको मूल मर्म भनेकै जनताको शासनका सिद्धान्तहरूको रक्षा गर्नु हो, चाहे हामी मतभेद राख्छौं। विश्वमा प्रजातन्त्र संकटमा परिरहेको बेला यस्तो साझा आधारको रक्षा गर्नु झनै महत्त्वपूर्ण छ।
भेनेजुएला एक समयमा समृद्ध र प्रजातान्त्रिक देशबाट क्रूर अधिनायकवादी राज्यमा परिणत भएको छ, जसले मानवीय र आर्थिक संकट भोगिरहेको छ। अधिकांश भेनेजुएलावासी चरम गरिबीमा बाँचिरहेका छन्, जबकि सत्ताधारी वर्गले धनसम्पत्ति कमाइरहेको छ। राज्यको हिंसात्मक तन्त्र नागरिकविरुद्ध प्रयोग गरिएको छ। करिब ८० लाख मानिस देश छोडेर भागिसकेका छन्। विपक्षीलाई निर्वाचनमा धाँधली, कानुनी दमन र कारावासमार्फत व्यवस्थित रूपमा दबाइएको छ।
माचाडोले २० वर्षअघि ‘सुमाते’ नामक संगठन स्थापना गरी स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचनको पक्षमा उभिएकी थिइन्। उनले भनेकी थिइन्, “यो बन्दूकको सट्टा मतपत्रको छनोट हो।” राजनीतिक पद र विभिन्न संगठनहरूमा सेवा गर्दै उनले न्यायिक स्वतन्त्रता, मानवअधिकार र जनप्रतिनिधित्वका लागि आवाज उठाइन्। सन् २०२४ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनअघि उनी विपक्षी उम्मेदवार थिइन्, तर शासनले उनको उम्मेदवारीलाई अवरुद्ध गर्यो। त्यसपछि उनले अर्को पार्टीका एडमुन्डो गोनजालेस उर्रुतियालाई समर्थन गरिन्। लाखौं स्वयंसेवकहरूले राजनीतिक विभाजनलाई पार गर्दै निर्वाचन पर्यवेक्षकको रूपमा प्रशिक्षण लिए। उत्पीडन, गिरफ्तारी र यातनाको जोखिमका बावजुद नागरिकहरूले मतदान केन्द्रहरूको निगरानी गरे र शासनले मतपत्र नष्ट गर्नुअघि अन्तिम मतगणना दस्तावेजीकरण गरे।
विपक्षीको सामूहिक प्रयास नवीन, साहसी, शान्तिपूर्ण र प्रजातान्त्रिक थियो। विपक्षी नेताहरूले देशका निर्वाचन क्षेत्रहरूबाट संकलित मतगणना सार्वजनिक गर्दा विपक्षले स्पष्ट बहुमत प्राप्त गरेको देखियो। तर, शासनले निर्वाचन परिणाम स्वीकार गर्न अस्वीकार गर्यो र सत्तामा कायम रह्यो।
प्रजातन्त्र शान्तिको आधार हो। तर, विश्वमा प्रजातन्त्र पछाडि धकेलिंदैछ, र अधिनायकवादी शासनहरूले नियमहरू चुनौती दिँदै हिंसाको सहारा लिइरहेका छन्। भेनेजुएलाको शासनको कठोर नियन्त्रण र जनतामाथिको दमन विश्वमा अद्वितीय छैन। विश्वव्यापी रूपमा कानुनी शासनको दुरुपयोग, स्वतन्त्र मिडियाको चुपलाग, आलोचकहरूको कारावास र समाजलाई अधिनायकवाद र सैन्यीकरणतर्फ धकेल्ने प्रवृत्ति देखिन्छ। सन् २०२४ मा धेरै निर्वाचन भए, तर स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचनहरू कम हुँदै गए।
गत वर्ष माचाडोलाई लुकेर बस्न बाध्य पारिएको छ। उनको जीवनमाथि गम्भीर खतरा हुँदा पनि उनी देशमै रहिन्, जसले लाखौं मानिसलाई प्रेरणा दिएको छ। अधिनायकवादीहरूले सत्ता कब्जा गर्दा स्वतन्त्रताका साहसी रक्षकहरूलाई सम्मान गर्नु महत्त्वपूर्ण छ। प्रजातन्त्र चुप नबस्ने, गम्भीर जोखिमका बावजुद अगाडि बढ्ने र स्वतन्त्रतालाई कहिल्यै सामान्य नठान्ने मानिसहरूमा निर्भर हुन्छ।
मारिया कोरिना माचाडोले अल्फ्रेड नोबेलको वसीयतमा उल्लिखित शान्ति पुरस्कारका तीनवटै मापदण्ड पूरा गरेकी छन्। उनले भेनेजुएलाको विपक्षीलाई एकजुट गरिन्, समाजको सैन्यीकरणविरुद्ध अडिग रहिन् र शान्तिपूर्ण प्रजातान्त्रिक संक्रमणको समर्थनमा दृढ रहिन्। उनले प्रजातन्त्रका औजारहरू शान्तिका औजारहरू हुन् भनी देखाएकी छन्। उनी नागरिकका आधारभूत अधिकारहरू सुरक्षित हुने र उनीहरूको आवाज सुनिने भविष्यको आशाको प्रतीक बनेकी छन्।
