अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलास मदुरो र उनकी पत्नी सिलिया फ्लोर्सलाई कब्जामा लिएको घोषणा गरेपछि विश्व राजनीति र अर्थतन्त्रमा ठूलो हलचल मच्चिएको छ। शनिवार अमेरिकी सेनाले ‘अपरेशन एब्सोलुट रिजोल्भ’ नामक अभियान अन्तर्गत भेनेजुएलामा बमबारी गरी मदुरोलाई पक्राउ गरेको थियो।
मदुरोलाई न्यूयोर्कमा ल्याइएको छ, जहाँ उनलाई हिरासतमा राखिएको छ। यो समाचारले विश्वव्यापी ध्यान आकर्षित गरेको छ, विशेष गरी तेल उत्पादन र आर्थिक प्रभावका कारण।
अमेरिकाले मदुरोलाई कब्जामा लिनुको कारणहरू
अमेरिकाले मदुरोलाई कब्जामा लिनुका मुख्य कारणहरूमा राजनीतिक, मानवअधिकार र अपराधसँग सम्बन्धित विषयहरू छन्। अमेरिका लगायत पश्चिमी देशहरूले मदुरोको सरकारलाई अवैध ठानेका छन्, किनकि २०२४ को चुनावमा व्यापक धाँधली भएको आरोप छ। यसबाहेक, मदुरोमाथि लागूऔषध तस्करीको अभियोग छ, जसले उनलाई, उनका परिवार र भेनेजुएलाका राजनीतिक तथा सैनिक नेताहरूलाई धनी बनाएको दाबी गरिएको छ। अमेरिकाले यसलाई ‘नार्को टेररिस्ट संगठन’ को रूपमा हेरेर आत्मरक्षाका लागि यो कारबाही गरेको तर्क गरेको छ। मदुरोको शासनकालमा मानवअधिकार उल्लंघन र दमनका घटनाहरू पनि यसको कारण बनेका छन्। यो अभियानमा अमेरिकी विशेष फौजहरूले ड्रोन, जासूस र अन्य प्रविधि प्रयोग गरेका थिए।
अब के हुन्छ? भेनेजुएलालाई कसले चलाउँछ?
मदुरोको कब्जापछि भेनेजुएलाको भविष्य अनिश्चित छ। अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले अमेरिकाले भेनेजुएलालाई ‘सुरक्षित, उचित र न्यायपूर्ण संक्रमण’ नहुन्जेलसम्म चलाउने घोषणा गरेका छन्। यसमा अमेरिकी तेल कम्पनीहरूले लगानी गर्ने र पूर्वाधार पुनर्निर्माण गर्ने कुरा उल्लेख छ। यद्यपि, भेनेजुएलाको सर्वोच्च अदालतले उपराष्ट्रपति डेल्सी रोड्रिगेजलाई कार्यवाहक राष्ट्रपतिको रूपमा नियुक्त गरेको छ। यो निर्णयले अमेरिका र भेनेजुएलाबीच द्वन्द्व बढाउने सम्भावना छ।
संक्रमणकालमा सम्भावित नेताहरूमा विपक्षी नेता एडमुन्डो गोन्जालेज छन्, जसलाई अमेरिकाले २०२४ चुनावको विजेता मानेको छ। यसबाहेक, नोबेल शान्ति पुरस्कार विजेता मारिया कोरिना माचाडो पनि सम्भावित उम्मेदवार हुन्। तर, अमेरिकाको हस्तक्षेपले क्षेत्रीय तनाव बढाउने र नयाँ चुनाव वा सरकार गठनमा समय लाग्ने देखिन्छ।
विश्व तेल मूल्यमा प्रभाव
भेनेजुएलासँग विश्वको सबैभन्दा ठूलो तेल भण्डार छ, तर मदुरोको शासनमा उत्पादन घटेर दैनिक ८ लाख ब्यारेलमा सीमित भएको थियो। यो घटनाले छोटो अवधिमा तेल मूल्यमा उतारचढाव ल्याउने सम्भावना छ। केही विज्ञहरूका अनुसार, अनिश्चितताले मूल्य बढाउने तर लामो अवधिमा अमेरिकी लगानीले उत्पादन बढाउँदा मूल्य घट्ने अनुमान छ। हाल तेल मूल्यमा थोरै गिरावट आएको छ, तर आपूर्ति प्रभावित भए मूल्य बढ्न सक्छ। अमेरिकाले भेनेजुएलाको तेललाई नियन्त्रणमा लिएर पश्चिमी कम्पनीहरूलाई अवसर दिने भएकाले विश्व बजारमा सस्तो तेल उपलब्ध हुन सक्छ। यसले चीनलाई प्रभावित पार्न सक्छ, किनकि चीनको १९ अर्ब डलर ऋण तेलसँग जोडिएको छ।
अन्य आर्थिक परिणामहरू
यो हस्तक्षेपले विश्व अर्थतन्त्रमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ। अमेरिकाले भेनेजुएलाको तेललाई उपयोग गर्दा ४५ ट्रिलियन डलरको आपूर्ति झट्का आउन सक्छ, जसले मुद्रास्फीति घटाउने, ब्याजदर कटौती गर्ने र अमेरिकी स्टक बजारलाई बढाउने सम्भावना छ। तर, छोटो अवधिमा डिजेल मूल्य बढ्दा सामग्री ढुवानी महँगो हुन सक्छ, जसले मुद्रास्फीति बढाउने जोखिम छ। अमेरिका-चीन सम्बन्धमा तनाव बढ्न सक्छ, र विश्व तेल बजारमा अवसर तथा जोखिम दुवै छन्। भेनेजुएलाको उत्पादन घट्दा निर्यातमा दबाब पर्न सक्छ, तर अमेरिकी पुनर्निर्माणले लामो अवधिमा आर्थिक स्थिरता ल्याउन सक्छ।
