अमेरिका र इरानबीचको युद्ध रोक्न पाकिस्तानको मध्यस्थतामा हुने भनिएको दोस्रो चरणको प्रत्यक्ष वार्ता अनिश्चित बनेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सोमबार (१९ अप्रिल) अमेरिकी प्रतिनिधिमण्डल पाकिस्तान जाने घोषणा गरे पनि इरानी सरकारी मिडियाले “अहिले कुनै योजना छैन” भन्दै सहभागिता अस्वीकार गरेको छ। दुई साताको युद्धविराम २२ अप्रिल (बुधबार) मा सकिँदै छ र यसपछि पुनः युद्ध सुरु हुने आशंका बढेको छ।
पाकिस्तानले दोस्रो चरणको वार्ताको मिति अझै तय नभएको बताएको छ तर इस्लामावाद र रावलपिन्डीमा सुरक्षा तयारी तीव्र पारिएको छ। केही स्रोतका अनुसार सोमबार वा मंगलबार प्राविधिक स्तरको बैठक हुन सक्ने अनुमान थियो तर इरानको अस्वीकारले यो प्रक्रिया प्रभावित भएको छ।
ट्रम्पले आइतबार घोषणा गरेअनुसार उपराष्ट्रपति जे.डी. भान्सको नेतृत्वमा विशेष दूत स्टिभ विटकफ र ट्रम्पका ज्वाइँ जारेड कुश्नर सहितको अमेरिकी टोली पाकिस्तान जाने छ। व्हाइट हाउसले पनि “भान्स, विटकफ र कुश्नर सहभागी हुने” पुष्टि गरेको छ। केही रिपोर्टअनुसार टोली सोमबार साँझ वा मंगलबार इस्लामावाद पुग्ने तयारीमा छ। पहिलो चरणको वार्तामा पनि यही टोलीले २१ घण्टा लामो छलफल गरेको थियो।
इरानले भने दोस्रो चरणको वार्तामा सहभागी नहुने स्पष्ट पारेको छ। सरकारी समाचार एजेन्सी आईआरएनएले “इस्लामावादमा दोस्रो चरणको वार्ताको समाचार गलत हो” भन्दै “अहिले कुनै योजना छैन” भनेको छ। विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बगाएईले “अमेरिकाले युद्धविरामको उल्लङ्घन गर्दै नाकाबन्दी कायम राखेको र अत्यधिक माग राखेको” आरोप लगाएका छन्। पहिलो चरणमा इरानी टोलीको नेतृत्व संसद् अध्यक्ष मोहम्मद बागेर घालिबाफ र विदेशमन्त्री अब्बास अरागचीले गरेका थिए तर दोस्रो चरणका लागि कुनै टोली पठाउने योजना नभएको जनाइएको छ।
वार्ताको एजेन्डा के थियो?
दुई साताको युद्धविरामलाई स्थायी बनाउने
इरानले आणविक हतियार नबनाउने र युरेनियम संवर्धन रोक्ने
स्ट्रेट अफ होर्मुज खोल्ने र अमेरिकी नाकाबन्दी हटाउने
क्षेत्रीय सुरक्षा र प्रतिबन्ध हटाउने मुद्दा
पहिलो चरणमा यी विषयमा ठूलो अन्तर रहेको थियो। अमेरिकाले “आणविक हतियार छोड्नु” लाई मुख्य शर्त बनाएको थियो भने इरानले “विश्वासको वातावरण” मागेको थियो।
फेरि युद्द सुरु हुने जोखिम
अप्रिल ८ मा पाकिस्तानको मध्यस्थतामा घोषित दुई साताको युद्धविराम २२ अप्रिल बुधबार साँझ सकिँदै छ। हालै अमेरिकी नौसेनाले इरानी कार्गो जहाज कब्जा गरेपछि तनाव बढेको छ। इरानले यसलाई “युद्धविराम उल्लङ्घन” भनेको छ भने ट्रम्पले “सम्झौता नभए इरानको पावर ग्रिड ध्वस्त पार्ने” चेतावनी दिएका छन्।
यो वार्ता १९७९ को इरानी क्रान्तिपछिको पहिलो प्रत्यक्ष उच्चस्तरीय भेट हो। पाकिस्तानले दुवै पक्षलाई वार्ताको टेबलमा राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ तर इरानको अस्वीकारले प्रक्रिया जटिल बनेको छ। यदि २२ अप्रिलसम्म सहमति भएन भने मध्यपूर्वमा ऊर्जा आपूर्ति प्रभावित हुने, वैश्विक तेल मूल्य बढ्ने र युद्ध पुनः सुरु हुने जोखिम उच्च रहेको अन्तराष्ट्रिय संचारमाध्यमहरुले बताएका छन्।
