अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई कडा चेतावनी दिएका छन्। उनले इरानलाई हर्मुज जलमार्ग खोल्न ४८ घण्टाको अल्टिमेटम दिएका छन्।
ट्रुथ सोसलमा पोस्ट गर्दै उनले मंगलबारसम्ममा हर्मुज जलमार्ग खोल्न इरानलाई अल्टिमेटम दिएका हुन्। यदि इरानले सो जलमार्ग नखोलेमा अमेरिकाले इरानको पावर प्लान्ट र पुलहरुमा एकसाथ आक्रमण गर्ने ट्रम्पले चेतावनी दिएका छन् ।जलमार्ग नखोलेमा इरानीहरुलाई नर्कमा पुर्याईदिने चेतावनी उनले दिएका छन् ।
फेब्रुअरी २८, २०२६ मा सुरु भएको यो युद्धमा अमेरिका र इजरायलले इरानका आणविक स्थल, सैन्य लक्ष्यमा आक्रमण गरेका थिए । जवाफमा इरानले विश्वको २० प्रतिशत तेल आपूर्ति हुने हर्मुज जलडमरु लाई बन्द/प्रतिबन्धित गरेको थियो । यसले विश्वव्यापी तेल मूल्य $११५ प्रति ब्यारेलभन्दा माथि पुगाएको छ र आर्थिक संकट निम्त्याएको छ । ट्रम्पको लक्ष्य जलडमरु तत्काल खोल्न लगाएर युद्ध छिट्टै समाप्त गर्नु वा इरानलाई शान्ति सम्झौतामा ल्याउनु हो । उनले यसअघि पनि ४८ घण्टे र १० दिने अल्टिमेटम दिइसकेका थिए ।
ट्रम्पको यो धम्की कडा छ तर अहिलेसम्म कार्यान्वयन भएको छैन । केही रिपोर्टअनुसार अमेरिकी–इजरायली आक्रमणमा इरानका केही पुलहरू पहिले नै क्षतिग्रस्त भएका छन् । तर विद्युत गृह जस्ता नागरिक पूर्वाधारमा ठूलो आक्रमण युद्ध अपराध हुन सक्ने र अन्तर्राष्ट्रिय आलोचना निम्त्याउने जोखिम छ । सैन्य विज्ञहरूका अनुसार जलडमरु बलपूर्वक खोल्नु निकै कठिन छ – यसले युद्धलाई लम्ब्याउन सक्छ र इरानको प्रतिरोध अझ बढ्न सक्छ । इरानले पनि ‘अमेरिका–इजरायलले आक्रमण गरे ऊर्जा स्थलमा जवाफ दिने’ चेतावनी दिएको छ ।
युद्ध ५ हप्ताभन्दा बढी भइसकेको छ । अमेरिका–इजरायलले इरानमा आक्रमण जारी राखेका छन् भने इरानले मिसाइल, ड्रोन र खाडी देशहरूका तेल स्थलमा जवाफ दिइरहेको छ । अमेरिकी एफ–१५ जेट खसालिएका घटनामा केही पाइलट उद्धार भएका छन् । इरानले ओमानसँग जलडमरु निगरानी सम्बन्धी कुराकानी गरिरहेको छ । संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्ले जलडमरु सुरक्षित गर्न बल प्रयोगको प्रस्तावमाथि छलफल गर्दैछ ।
युद्धअघि दैनिक औसत १३० वटा जहाज गुड्थे । अहिले यातायात अत्यन्त घटेको छ – दैनिक ५ देखि १६ वटासम्म मात्र (१० प्रतिशतभन्दा कम) । केही दिनअघि (अप्रिल १) १६ वटा जहाज गुडेका थिए, जुन पहिलेको तुलनामा अलि बढेको देखिन्छ तर सामान्यभन्दा निकै कम ।
मुख्य रूपमा इरानी झण्डा वा इरानसँग सम्बन्धित ‘शेडो ट्यांकर’ का जहाज मात्र चलेका छन्। केही चिनियाँ कन्टेनर जहाजले समन्वय गरेर गुडेका छन् । भारत, चीन, फ्रान्स जस्ता देशका केही जहाजले इरानी अनुमति/टोल तिरेर गुड्न सफल भएका छन् तर पश्चिमी/अमेरिकी सम्बन्धित जहाजहरू अझै जोखिममा छन् । धेरै जहाजहरू वैकल्पिक मार्ग वा रोकिएका छन् ।
ट्रम्पले सहयोगी देश र खाडी राष्ट्रहरूलाई जलमार्ग खुलाउनको लागि सहयोग गर्न दबाब दिइरहेका छन् । ४० भन्दा बढी देशको भर्चुअल बैठक भइसकेको छ । बहराइनको प्रस्तावअनुसार संयुक्त राष्ट्रले ‘सुरक्षा’ का लागि बल प्रयोगको अनुमति दिने छलफल भइरहेको छ । तर युरोप (नर्वे आदि) युद्धमा सामेल हुन तयार छैन । चीन र रुसले इरानसँगको सम्बन्धलाई फाइदा लिइरहेका छन् । ओमान–इरानबीच कुराकानी भइरहेको छ तर पूर्ण सैन्य गठबन्धन बन्न कठिन देखिएको छ ।
ट्रम्पले युद्ध ‘अपूर्ण असफलता’ नहोस् भनेर दबाब दिइरहेका छन् र १५ बुँदे शान्ति प्रस्ताव पेस गरेका छन् (जलडमरु खोल्ने, आणविक कार्यक्रम बन्द गर्ने आदि) । तर इरान ‘अल्टिमेटम अस्वीकार’ गर्दै दृढ छ । अन्तराष्ट्रिय संचारमाध्यमहरुका अनुसार आर्थिक दबाब (तेल मूल्य वृद्धि) ले दुवै पक्षलाई सम्झौतातिर धकेल्न सक्छ तर छोटो समयमा सम्भावना कम देखिन्छ । विज्ञहरूका अनुसार ट्रम्पले स्थिति गलत आँकेको र अब बाहिर निस्कने बाटो खोजिरहेका छन् ।
