विश्व बैंकको कार्यकारी निर्देशक बोर्डले नेपालमा वायु प्रदूषण घटाउने र स्वच्छ हावा व्यवस्थापनलाई मजबुत बनाउने लक्ष्यसहित ५२ मिलियन अमेरिकी डलर (साढे ७ अर्ब रुपैयाँ) को ऋण स्वीकृत गरेको छ। ‘नेपाल क्लिन एयर एण्ड प्रोस्पेरिटी प्रोजेक्ट’ नामको यो परियोजनाले औद्योगिक तथा व्यावसायिक ब्वाइलर र फर्नेसबाट निस्कने सूक्ष्म कण (PM2.5) प्रदूषणलाई उल्लेख्य रूपमा घटाउने छ।
परियोजनाको मुख्य फोकस काठमाडौं उपत्यका, तराई र आसपासका पहाडी क्षेत्रमा रहनेछ, जहाँ वायु प्रदूषणले स्वास्थ्य र अर्थतन्त्रलाई गम्भीर असर पारिरहेको छ।
विश्व बैंकका माल्दिभ्स, नेपाल र श्रीलंकाका डिभिजन निर्देशक डेभिड सिस्लेन ले भने, “वायु प्रदूषण नेपालका लागि मात्र सार्वजनिक स्वास्थ्य संकट होइन, यो ठूलो आर्थिक बोझ पनि हो। यसले देशको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) को ६ प्रतिशतभन्दा बढी रकम स्वास्थ्य खर्च र श्रम उत्पादकत्व घटाएर हरेक वर्ष घाटा पुर्याइरहेको छ। यो परियोजनाले नेपाली उद्योगहरूलाई सफा र कुशल प्रविधि अपनाउन सहयोग गर्छ, जसले सञ्चालन खर्च घटाउँछ, प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बढाउँछ र दिगो औद्योगिक विकासमा टेवा दिन्छ।”
आगामी वर्षहरूमा औद्योगिक उत्सर्जन नै वायु प्रदूषणको सबैभन्दा ठूलो स्रोत बन्ने अनुमान छ। यसलाई रोक्न परियोजनाले करिब ४०० औद्योगिक तथा व्यावसायिक प्रतिष्ठानहरूलाई इलेक्ट्रिक ब्वाइलर/फर्नेस, आधुनिक बायोमास ब्वाइलर/फर्नेस वा उन्नत उत्सर्जन नियन्त्रण प्रविधि अपनाउन क्लिन टेक्नोलोजी फाइनान्सिङ, प्रोत्साहन र प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउनेछ।
विश्व बैंकका दक्षिण एसिया क्षेत्रका सिनियर पर्यावरण अर्थशास्त्री मार्टिन हेगर ले भने, “नेपालमा सफा प्रविधि अपनाउने क्रम अझै सीमित छ किनकि अग्रिम लगानी महँगो छ, दीर्घकालीन वित्तीय पहुँच छैन र उद्योगहरूमा प्राविधिक क्षमता पनि कम छ। यो परियोजनाले यी तीनवटै अवरोध हटाउँछ – लामो अवधिको वित्तीय सहयोग, लक्षित पूँजी अनुदान र हात्तीमा हात मिलाउने प्राविधिक सहयोगका माध्यमबाट।”
परियोजना उद्योग विभाग (उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय) र वातावरण विभाग (वन तथा वातावरण मन्त्रालय) ले संयुक्त रूपमा कार्यान्वयन गर्नेछन्। क्लिन टेक्नोलोजी फाइनान्सिङ सुविधाको ह्यान्डलिङ बैंकको भूमिका राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले निर्वाह गर्नेछ।
विश्व बैंकको यो ५२ मिलियन डलर ऋणका अतिरिक्त ५ मिलियन डलर अनुदान रेजिलियन्ट एसिया प्रोग्राम बाट उपलब्ध हुनेछ, जुन बेलायतको फरेन, कमनवेल्थ एण्ड डेभलपमेन्ट अफिस र स्विस एजेन्सी फर डेभलपमेन्ट एण्ड कोअपरेसनको कोष हो।
यो परियोजना विश्व बैंकको इन्डो-गंगेटिक प्लेन्स र हिमालयन फुटहिल्स (IGP-HF) क्षेत्रीय वायु गुणस्तर व्यवस्थापन कार्यक्रमको अंग हो, जसलाई विश्वकै वायु प्रदूषणको ‘हटस्पट’ मानिन्छ। परियोजनाले नेपालका लाखौं नागरिकलाई हानिकारक प्रदूषणबाट बचाउने, उद्योगहरूलाई आर्थिक रूपमा बलियो बनाउने र दिगो विकासको बाटो खोल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
