भारत सरकारले सुन र चाँदीको आयातमा कर (import tariff) बढाएको छ। हिजो मे १३, २०२६ देखि लागू भएको यो निर्णय अनुसार अब सुन र चाँदीको आयातमा प्रभावकारी कर ६% बाट बढेर १५% पुगेको छ। यो परिवर्तनले भारतीय बजारमा सुनको मूल्य बढ्ने र आयात घट्ने अपेक्षा गरिएको छ।
पहिले के थियो र अहिले के भयो?
पहिले (२०२४ जुलाईदेखि): २०२४-२५ बजेटमा सरकारले सुन र चाँदीको आयात कर १५% बाट घटाएर ६% बनाएको थियो। यसले तस्करी घटाउन, गहना उद्योगलाई सहयोग गर्न र स्थानीय मूल्य कम गर्न मद्दत गरेको थियो।
अहिले: १०% बेसिक कस्टम ड्युटी + ५% एग्रीकल्चर इन्फ्रास्ट्रक्चर एन्ड डेभलपमेन्ट सेस (AIDC) गरि कुल १५% प्रभावकारी कर छ। प्लाटिनममा पनि कर ६.४% बाट १५.४% पुगेको छ। यो परिवर्तन मे १३, २०२६ देखि तुरुन्तै लागू भइसकेको छ।
किन यो निर्णय लिइयो?
भारतले गत आर्थिक वर्ष (२०२५-२६) मा रेकर्ड ७१.९८ अर्ब डलरको सुन आयात गरेको थियो, जुन कुल आयातको करिब ९-१०% हो। पश्चिम एशिया (मध्यपूर्व) को संकटका कारण तेल मूल्य बढेको र सुरक्षित लगानीका रूपमा सुनको माग ह्वात्तै बढेको छ। यसले विदेशी मुद्रा सञ्चिति (forex reserves) मा दबाब परेको र भारतीय रुपैयाँ कमजोर भएको छ।
प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले हालै गैर-आवश्यक सुन खरिद एक वर्षका लागि स्थगित गर्न अपिल गरेका थिए। सरकारले विदेशी मुद्रा जोगाउन, व्यापार घाटा घटाउन र रुपैयाँको रक्षा गर्न यो कदम चालेको हो।
यसको प्रभाव के हुन्छ?
सकारात्मक: आयात घट्ने, विदेशी मुद्रा बचत हुने, व्यापार घाटा नियन्त्रणमा आउने र रुपैयाँ बलियो हुने सम्भावना।
नकारात्मक: भारतीय बजारमा सुन महँगो हुने (मूल्यमा ८-१०% सम्म बढ्न सक्छ), गहना उद्योग प्रभावित हुने, रोजगारीमा असर र तस्करी फेरि बढ्न सक्ने जोखिम।
नेपालमा कस्तो प्रभाव?
नेपालमा सुनको आयात मुख्य रूपमा भारतबाट हुन्छ। भारतमा कर बढ्दा दुवै देशबीच मूल्य अन्तर बढ्न सक्छ, जसले नेपालबाट भारततर्फ तस्करी बढ्न सक्छ।
