पाकिस्तानले आफ्नो हवाई क्षेत्र भारतीय वायुसेवाहरूमाथि प्रतिबन्ध लगाएमा भारतको राष्ट्रिय ध्वजावाहक एयर इण्डियालाई एक वर्षमा करिब ६०० मिलियन अमेरिकी डलर (लगभग ८० अर्ब नेपाली रूपैयाँ) को अतिरिक्त लागत बेहोर्नुपर्ने अनुमान गरेको छ। कम्पनीले यो आर्थिक नोक्सानको क्षतिपूर्तिका लागि भारत सरकारसँग अनुरोध गरेको छ ।
यो प्रतिबन्ध गत हप्ता कश्मीरमा पर्यटकमाथि भएको आक्रमणको बदलामा पाकिस्तानले भारतीय वायुसेवाहरूमाथि गरेको प्रतिशोधात्मक कदम हो।
पाकिस्तानले आफ्नो हवाई क्षेत्र बन्द गरेपछि भारतीय वायुसेवाहरूले लामो दूरीको उडान मार्ग अपनाउनुपर्ने भएको छ, जसले गर्दा इन्धन खपत र उडान समय दुवै बढेको छ। यसले गर्दा एयर इन्डियालगायत अन्य भारतीय वायुसेवाहरूको सञ्चालन लागतमा भारी वृद्धि भएको छ। एयर इन्डियाले यो प्रतिबन्धले आफ्ना अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरू, विशेषगरी युरोप र उत्तर अमेरिकातर्फका उडानहरूमा ठूलो प्रभाव परेको जनाएको छ। यी मार्गहरूमा अब विमानहरूले मध्य एसिया वा अन्य वैकल्पिक मार्गहरू प्रयोग गर्नुपर्ने भएको छ, जसले उडान समयमा ३० मिनेटदेखि १ घण्टासम्म थप समय लाग्ने र इन्धन खर्च पनि बढ्ने अनुमान गरिएको छ।
एयर इन्डियाले सरकारलाई लेखेको पत्रमा यो प्रतिबन्धले कम्पनीको वित्तीय स्थायित्वमा गम्भीर असर पर्ने र यसको प्रभाव यात्रुहरूमाथि पनि पर्न सक्ने उल्लेख गरेको छ। बढ्दो लागतका कारण टिकट मूल्यमा वृद्धि हुन सक्ने र यसले यात्रुहरूलाई थप आर्थिक बोझ पर्ने सम्भावना छ। कम्पनीले सरकारसँग यो नोक्सानको क्षतिपूर्तिका लागि तत्काल कदम चाल्न आग्रह गरेको छ। साथै, एयर इन्डियाले वैकल्पिक उपायहरू जस्तै अन्य देशहरूसँग हवाई मार्ग प्रयोगका लागि कूटनीतिक पहल गर्न पनि सरकारलाई सुझाव दिएको छ।
पाकिस्तानको यो कदम कश्मीरमा भएको आतङ्ककारी आक्रमणको प्रत्युत्तरमा आएको हो, जसमा २६ जना पर्यटकको मृत्यु भएको थियो। भारतले यो आक्रमणको लागि पाकिस्तानमा आधारित आतङ्ककारी समूहलाई जिम्मेवार ठहराएको छ, भने पाकिस्तानले आफ्नो संलग्नता अस्वीकार गर्दै भारतको हवाई क्षेत्र प्रयोगमा पनि प्रतिबन्ध लगाउने धम्की दिएको छ। यी दुई देशबीचको तनावका कारण विगतमा पनि सन् २०१९ मा बालाकोट हवाई आक्रमणपछि पाकिस्तानले आफ्नो हवाई क्षेत्र बन्द गरेको थियो, जसले भारतीय वायुसेवाहरूलाई करोडौँ डलरको नोक्सान भएको थियो।
विश्लेषकहरूका अनुसार यो प्रतिबन्धले भारतीय वायुसेवा उद्योगलाई मात्र नभई दक्षिण एसियाको क्षेत्रीय हवाई यातायातमा पनि नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। विशेषगरी, मध्य पूर्व र युरोपलाई जोड्ने उडानहरूमा लागत र समयको वृद्धिले अन्तर्राष्ट्रिय यात्रुहरूलाई असर गर्न सक्ने उनीहरूको भनाइ छ।
एयर इन्डियाले यो समस्याको समाधानका लागि भारत सरकारले तत्काल कूटनीतिक पहल गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ। यद्यपि, भारत र पाकिस्तानबीचको तनावपूर्ण सम्बन्धलाई मध्यनजर गर्दा यो मुद्दा तत्काल समाधान हुने सम्भावना कम देखिन्छ। यसले भारतीय वायुसेवा कम्पनीहरू र यात्रुहरूलाई आगामी दिनहरूमा थप चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्ने देखिन्छ।
यसैबीच, अन्य भारतीय वायुसेवाहरू जस्तै इन्डिगो र स्पाइसजेटले पनि यो प्रतिबन्धको प्रभावबारे अध्ययन गरिरहेको र आफ्नो सञ्चालन रणनीति परिवर्तन गर्ने तयारीमा रहेको जनाइएको छ। यो अवस्थाले भारतीय वायुसेवा उद्योगलाई दीर्घकालीन रूपमा कसरी प्रभावित गर्छ, त्यो भने समयले नै बताउने छ।
