अगस्ट १४, २०२६ को दिउँसो मध्य एसियाका चार देश—काजाकिस्तान, किर्गिस्तान, ताजिकिस्तान र उजबेकिस्तान—मा लगभग एकै समयमा बिजुली अवरुद्ध (ब्ल्याकआउट) भयो। यी देशहरूको विद्युत् प्रणाली एकआपसमा जोडिएको “मध्य एसिया एकीकृत ऊर्जा प्रणाली” (Unified Energy System of Central Asia) मार्फत सञ्चालित छ। त्यसैले एउटा ठाउँको समस्या छिट्टै अन्य देशमा फैलियो।
दिउँसो करिब २:३०–३:०० बजे (स्थानीय समय) किर्गिस्तानको तोक्तोङुल जलविद्युत् केन्द्र (Toktogul HPP) मा दुई वटा हाइड्रोजनरेटर (जम्मा करिब ६०० मेगावाट क्षमता) अचानक बन्द भए। यसले क्षेत्रीय ग्रिडमा पावर फ्लोमा अचानक परिवर्तन ल्यायो। फलस्वरूप काजाकिस्तानको उत्तर–पूर्व–दक्षिण ५०० केभी ट्रान्समिसन लाइनमा ओभरलोड भयो र सुरक्षा प्रणाली सक्रिय भयो। यसले काजाकिस्तानको दक्षिणी भाग (अलमाटी र आसपास) लाई मुख्य ग्रिडबाट छुट्ट्यायो र समस्या ताजिकिस्तान तथा उजबेकिस्तानका केही भागमा समेत फैलियो।
काजाकिस्तान र किर्गिस्तानले सुरुमा एकअर्कालाई दोष लगाए। काजाकिस्तानको ग्रिड अपरेटर KEGOC ले तोक्तोङुलको जेनेरेटर विच्छेदलाई मुख्य कारण बतायो भने किर्गिस्तानले काजाकिस्तानको उच्च भोल्टेज लाइनमा बाह्य विच्छेद भएको दाबी गर्यो। पछि किर्गिस्तानको ऊर्जा मन्त्रालयले तोक्तोङुलमा छोटो समयको जेनेरेटर बन्द नै “प्रारम्भिक कारण” भएको स्वीकार गर्यो , तर यसले अन्य देशमा प्रत्यक्ष ब्ल्याकआउट गराएको होइन भन्ने दाबी गर्यो। यसको अनुसन्धान अझै जारी छ।
अन्तराष्ट्रिय संचारमाध्यमका अनुसार काजाकिस्तान (अलमाटी र दक्षिणी क्षेत्र)मा करिब १–२ घण्टा ब्ल्याकआउट भयो। किर्गिस्तान (बिश्केक आदि) क्षेत्रमा छोटो समय अर्थात् करिब १८ मिनेट बिजुली प्रभावित भयो। ताजिकिस्तान (दुशान्बे, खुजन्द)मा १ घण्टाभन्दा बढी ब्ल्याकआउट भयो। उजबेकिस्तान (मुख्यतः दक्षिणी सुरखानदार्या क्षेत्र) केही घण्टा नै बिजुली आएन।
ब्ल्याकआउट हुँदा अलमाटीमा मेट्रो रोकियो, ट्राफिक लाइट बन्द भए, मोबाइल सञ्जाल र पानी आपूर्ति (पम्पिङ स्टेसन बन्द भएकाले) प्रभावित भयो। बिश्केक, दुशान्बे र उजबेकिस्तानका दक्षिणी जिल्लाहरूमा पनि अँध्यारो छायो। यातायात, सञ्चार र दैनिक जीवनमा अस्थायी अवरोध आयो।
यो घटनाले मध्य एसियाको ऊर्जा प्रणालीको अन्तरनिर्भरता र कमजोरी देखाएको छ। सोभियत कालको पुरानो ग्रिड अझै जोडिएको छ, तर सुरक्षा प्रणाली र समन्वय पर्याप्त बलियो छैन। जलवायु परिवर्तनका कारण जलविद्युत्मा निर्भरता बढ्दो छ र गर्मीयाममा माग तीव्र रूपमा बढिरहेको छ।
यो २०२२ को ठूलो ब्ल्याकआउटपछिको अर्को ठूलो क्षेत्रीय घटना हो ।
