जेठ १५ गते संसदमा बजेट प्रस्तुत गर्नैपर्ने सवैधानिक प्रावधान अनुसार अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले शुक्रबार बजेट भाषण गर्दैछन् । दुइ तिहाई बहुमतसहित बनेको बालेन्द्र शाह नेतृत्वको सरकारले ल्याउन लागेको पहिलो बजेट भएकाले धेरैले चासोसहित हेरेका छन् । खासगरी, उद्योगी व्यवसायीहरु बजेटको तीव्र प्रतिक्षामा छन् ।
यसवर्ष करका दर के होलान् ? कुन कुन वस्तुमा कर बढ्ला ? वा स्थिर रहला भन्ने चासो अहिले ब्याप्त छ । जेठ १४ गते राती मात्रै करका दरहरु ‘फाइनल’ हुन्छन् । बुधबार राती पनि २ बजेसम्म अर्थ मन्त्रालयमा बजेट लेखन र हिसाब किताबमै अर्थमन्त्री डा. वाग्ले, उनको सचिवालय र कर्मचारीहरु केन्द्रित थिए । अब बिहिबार राती मात्रै करका दरहरु फाइनल हुने भएपनि कुन कुन वस्तुमा कर बढ्छ भन्ने करिब पक्का भइसकेको छ ।
स्रोतका अनुसार अन्तःशुल्क लाग्ने वस्तुहरुमा यसको दर बढ्दैछ । लक्जरी ट्याक्सको दायरा बढाइँदैछ । सुनचाँदी जस्ता गहनामा कर बढाइँदैछ ।
मदिरा र सूर्तीजन्य पदार्थ महँगिदै
अर्थ मन्त्रलयले हरेक वर्ष जस्तै, यसवर्ष पनि मदिरा र सूर्तीजन्य पदार्थको कर बढाउने करिब पक्का जस्तै भइसकेको छ । मानव स्वास्थ्यलाई हानी गर्ने वस्तुहरुमा अन्तःशुल्क लगाउने गरिएपनि अहिले नेपालमा मानव स्वास्थ्य प्रतिकुल नहुने वस्तुमा पनि अन्तःशुल्क लगाउने गरिएकोमा विरोध हुँदै आएको छ । यसकारण अन्तःशुल्क लाग्ने सूचीबाट केही वस्तुहरु हटाएर चुरोट, सूर्ती र मदिरामा अन्तःशुल्क बढाउने तयारीमा अर्थ मन्त्रालय देखिएको छ ।
साथै, आयात हुने महँगा मदिरा र चुरोटमा भन्सार शुल्कसमेत थप गर्ने गृहकार्य भइरहेको र आज साँझसम्म यसमा के गर्ने भनेर यकिन हुने अर्थ मन्त्रालयले जनाएको छ ।
महँगिदै सुन
बजेट भाषणमार्फत सरकारले सुनचाँदी जस्ता गहनाको भन्सार दर पनि बढाउने भएको छ । भारतले हालै मात्रै विदेशी मुद्राको सञ्चिति बढाउन सुनको भन्सार दरलाई ६ प्रतिशतबाट बढाएर १५ प्रतिशत बनाएको छ । यसकारण भारतमा भन्दा नेपालमा प्रतितोला सुनको भाउ करिब १५ हजार रुपैयाँ सस्तो छ । यसले नेपालबाट भारततर्फ सुनको तस्करी हुन सक्ने जोखिम बढाएकाले कम्तीमा पनि भारतमा सरह भन्सार दर लगाएर सुनको भाउमा दुइ देशबीच एकरुपता कायम गर्नुपर्ने दबाबमा छ ।
भारतले विगतमा भन्सार कम गर्दा र नेपालमा बढी हुँदा भारतबाट तस्करी भएर सुन आउन सक्ने जोखिमलाई ध्यान दिँदै नेपालले पनि भन्सार दर घटाएको थियो । नेपालमा हाल सुन आयात गर्दा १० प्रतिशत भन्सार लाग्दै आएकोमा अब बजेटमार्फत बढ्ने सक्ने उच्च सम्भावना देखिएको छ ।
इलेक्ट्रोनिक्स वस्तुमा विलासिता कर
सरकारले अहिले निश्चित तोलाभन्दा बढीका गहना, तारे होटलमा बस्ने पर्यटकलाई विलासिता कर लगाएको छ । अब विलासिता कर लाग्ने वस्तुको सूचीमा मोबाइल, टेलिभिजन जस्ता इलेक्ट्रोनिक्स सामान पनि थप गर्न लागिएको चर्चा छ । कस्मेटिक्सका सामानमा पनि विलासिता कर लगाउने तयारी भइरहेको बताइन्छ ।
यी सबै करहरु यदि बजेटमार्फत घोषणा भएमा जेठ १६ गतेबाटै लागू हुन्छन् ।
यस्तै, घरजग्गा कारोबारको पूँजीगत लाभकरसमेत बढाउन लागिएको बताइन्छ । अहिले घरजग्गा कारोबार सुस्त रहेको र यसलाई चलायमान बनाउन कित्ताकाटदेखि हदबन्दीसम्म खुकुलो गर्ने र पूँजीगत लाभकर भने बढाउने तयारी भइरहेको बताइन्छ । यदि बजेटबाट यो कुराको घोषणा भएमा साउन १ गतेबाट लागू हुनेछ ।
