भारतीय मूलका उद्यमी तथा पर्प्लेक्सिटी एआईका सीईओ अरविन्द श्रीनिवासले गुगलको लोकप्रिय वेब ब्राउजर क्रोमलाई खरिद गर्नका लागि ३४.५ बिलियन अमेरिकी डलर (करीब ४६ खर्ब नेपाली रुपैयाँ) को ठूलो प्रस्ताव गरेका छन्। यो प्रस्तावले टेक जगतमा हलचल मच्चाएको छ।
तर गुगलले यसलाई अस्वीकार गर्ने सम्भावना उच्च छ। यो घटना अमेरिकी नियामकहरूले गुगलविरुद्ध एकाधिकारवादी अभ्यासको आरोप लगाइरहेको सन्दर्भमा आएको हो।
यो प्रस्ताव अगस्ट १२, २०२५ मा सार्वजनिक भएको थियो। पर्प्लेक्सिटी एआईले गुगलको मूल कम्पनी अल्फाबेटलाई यो अफर गरेको थियो। अरविन्द श्रीनिवास भारतीय मूलका हुन् र अमेरिकामा बसोबास गर्छन्। उनले यो प्रस्तावलाई आफ्नो कम्पनीको एआई विकासलाई तीव्रता दिने माध्यमको रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। क्रोम ब्राउजरसँग विश्वभरि करीब ३ अर्ब प्रयोगकर्ता छन्, जसलाई पर्प्लेक्सिटीले आफ्नो एआई सर्च इन्जिनसँग जोडेर फाइदा लिन चाहन्छ। यो अफर पर्प्लेक्सिटीको आफ्नै मूल्यांकन (valuation) भन्दा धेरै माथि छ, किनकि कम्पनीको हालको मूल्यांकन करीब ३ अर्ब डलर मात्र छ।
प्रस्ताव कसरी आयो?
यो प्रस्ताव अमेरिकी न्याय विभागले गुगललाई ब्रेकअप गर्ने सम्भावित उपायहरूबारे छलफल गरिरहेको बेला आएको हो। गुगलविरुद्ध एकाधिकार मुद्दामा, अमेरिकी अदालतले गुगललाई आफ्नो एन्ड्रोइड अपरेटिङ सिस्टमबाट क्रोमलाई अलग गर्नुपर्ने वा अन्य कदम चाल्नुपर्ने आदेश दिन सक्छ। अरविन्द श्रीनिवासले यो अवसरलाई उपयोग गर्दै गुगल सीईओ सुन्दर पिचाईलाई सीधै यो अफर गरेका हुन्। पर्प्लेक्सिटी एआई, ओपनएआई जस्ता कम्पनीहरूसँग एआई दौडमा प्रतिस्पर्धा गरिरहेको छ। उसले क्रोमको विशाल प्रयोगकर्ता आधारलाई आफ्नो एआई टुलहरूमा एकीकृत गर्न चाहन्छ। यो प्रस्तावलाई ‘longshot’ अर्थात् सम्भावना कम भएको कदमको रूपमा हेरिएको छ, तर यसले टेक उद्योगमा बहस छेडेको छ।
कस्तो कम्पनीले यो प्रस्ताव गरेको हो?
प्रस्तावकर्ता कम्पनी पर्प्लेक्सिटी एआई हो, जुन एक तीन वर्ष पुरानो एआई स्टार्टअप हो। यो कम्पनीले एआई-संचालित सर्च इन्जिन विकास गर्छ, जसले प्रयोगकर्ताका प्रश्नहरूको जवाफ दिन्छ। कम्पनीका सह-संस्थापक तथा सीईओ अरविन्द श्रीनिवास भारतीय मूलका हुन् र उनी आईआईटी मद्रासबाट स्नातक गरेका छन्। पर्प्लेक्सिटीको मूल्यांकन हाल ३ बिलियन डलर छ, तर यो ३४.५ बिलियन डलरको अफरलाई कसरी वित्तीय रूपमा सम्भव बनाउने भन्ने स्पष्ट छैन। यद्यपि, यो स्टार्टअपले हालैका वर्षहरूमा ठूला लगानीकर्ताहरूबाट फन्डिङ प्राप्त गरेको छ।
गुगलले क्रोम बेच्ने योजना छ त?
गुगलले क्रोम ब्राउजर बेच्ने कुनै योजना छैन। क्रोम गुगलको मुख्य उत्पादनहरू मध्ये एक हो, जसले यसको सर्च इन्जिन, विज्ञापन व्यवसाय र डाटा संकलनलाई समर्थन गर्छ। गुगलका प्रवक्ताले यो अफरबारे कुनै टिप्पणी गरेका छैनन्, तर विश्लेषकहरूका अनुसार गुगलले यसलाई अस्वीकार गर्ने सम्भावना छ। अमेरिकी एकाधिकार मुद्दाले गुगललाई दबाब दिए पनि, क्रोमलाई पूर्ण रूपमा बेच्नु गुगलको लागि रणनीतिक रूपमा घातक हुन सक्छ।
यदि वास्तवमा बिक्री भयो भने प्रभाव के हुन्छ?
यदि यो सम्झौता वास्तवमा भयो भने, यसले टेक जगतमा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ:
ब्राउजर बजारमा परिवर्तन: क्रोमले विश्वको ६५% भन्दा बढी ब्राउजर बजार कब्जा गरेको छ। यसको बिक्रीले मोजिला फायरफक्स, माइक्रोसफ्ट एज जस्ता प्रतिस्पर्धीहरूलाई फाइदा पुग्न सक्छ।
गुगलको इकोसिस्टममा प्रभाव: गुगलले आफ्नो सर्च, जीमेल र अन्य सेवाहरूमा नियन्त्रण गुमाउन सक्छ, जसले यसको विज्ञापन राजस्वलाई असर गर्छ।
एआई विकासमा तीव्रता: पर्प्लेक्सिटीले क्रोमलाई एआई-संचालित बनाएर ओपनएआई जस्ता कम्पनीहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्छ, तर यसले गोपनीयता र डाटा सुरक्षा सम्बन्धी चिन्ता बढाउन सक्छ।
विश्वव्यापी प्रभाव: ३ बिलियन प्रयोगकर्ताहरू प्रभावित हुन सक्छन्, विशेष गरी विकासशील देशहरूमा जहाँ क्रोम प्रमुख ब्राउजर हो। यसले वेब स्ट्यान्डर्डहरूमा पनि परिवर्तन ल्याउन सक्छ।
तर यो सम्भावना न्यून छ, किनकि गुगलले आफ्नो कोर उत्पादन बेच्ने छैन।
अब के हुन्छ?
गुगलले यो अफरलाई अस्वीकार गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर यो घटनाले अमेरिकी एकाधिकार मुद्दालाई थप बल दिन सक्छ, जसमा गुगललाई एन्ड्रोइडबाट क्रोम अलग गर्नुपर्ने वा अन्य उपायहरू अपनाउनुपर्ने हुन सक्छ। पर्प्लेक्सिटीले यो अफरलाई प्रचारको रूपमा प्रयोग गरेको हुन सक्छ। आगामी दिनहरूमा गुगलको आधिकारिक प्रतिक्रिया र नियामकहरूको निर्णयलाई नजिकबाट हेरिनेछ। यो घटनाले एआई स्टार्टअपहरूको महत्वाकांक्षा र ठूला टेक कम्पनीहरूको चुनौतीलाई उजागर गरेको छ।
