कोरोना भाइरसको महामारी सुरु हुनु भन्दा अगाडि नेपालमा सुनको मूल्य प्रति तोला ७६ हजार रुपैयाँ हाराहारी मात्र थियो । कोरोना भाइरसको विश्वब्यापी महामारी सुरु भएपछि सुनको मूल्य निरन्तर उकालो लाग्यो ।
कोरोना महामारीले उच्च बिन्दुमा पुगेको सुनको भाउ रुस–युक्रेन युद्द सुरु भएपछि फेरि बढ्न थाल्यो । रुस–युक्रेन युद्द सुरु हुनु अघि नेपालमा सुनको मूल्य प्रति तोला १ लाख रुपैयाँ पनि थिएन । तर, जब रुस युक्रेन युद्द सुरु भयो त्यसपछि सुनको मूल्य उकालो लाग्न सुरु गर्यो । विविध कारणले अहिले पनि सुनको मूल्य बढ्ने क्रम निरन्तर रहेको छ भने सुनको मूल्य तोला कै दुई लाखसम्म पुग्न सक्ने आँकलनहरु गरिएका छन् ।
जब जब संकटको अवस्था अथवा अप्ठेरो अवस्था आउँछ, तब विश्वभरका लगानीकर्ताहरु सुरक्षित लगानीको खोजीमा सुनमा लगानी गर्न थाल्छन् । जसले गर्दा सुनको माग बढ्न गई मूल्य बढ्न थाल्छ ।
कोरोना महामारी सुरु हुँदा विश्वभर सम्पूर्ण आर्थिक क्रियाकलाप ठप्प भए । र, लगानीकर्ताहरु ‘सेभ हेभन’ को रुपमा मानिने सुनमा लगानी गर्न हौसिए । कोरोना महामारीले अर्थतन्त्र प्रभावित भएपछि विश्वका अधिकांश केन्द्रीय बैंकले अर्थतन्त्र पुनरुत्थानको लागि विविध राहत प्याकेज ल्याए र लगानी प्रोत्साहन गर्न ब्याजदर घटाए । ब्याजदर घट्दा मूल्यवृद्धि हुने र पैसाको क्रयशक्ति घट्ने भएकोले सुरक्षित लगानीको रुपमा सुनमा आकर्षण बढायो । यसले सुनको मूल्यलाई अझै मथि धकेल्यो ।
विश्वका दुई महाशक्ति अमेरिका र चीनबीच व्यापार युद्द भयो । भूराजनीतिक तनावले गर्दा सुनको मूल्य बढ्न मद्दत गर्यो । कोरोना महामारीपछि विश्वका धेरै देशका केन्द्रीय बैंक सुन खरिद गर्न तम्सिए, जसले सुनको माग बढाएर मूल्यलाई माथि धकेलीरह्यो । केन्द्रीय बैंक मात्र नभई आम सर्वसाधारणहरुले पनि भविष्यको लगानी सुरक्षित गर्न सुन खरिद गर्न थाले । यस्तो क्रम चीनमा बढी देखियो । चीनको केन्द्रीय बैंक र चिनियाँ नागरिकहरुले पछिल्लो समय सुनमा आक्रमक लगानी गरेका छन् ।
सन् २०२२ को सुरुवातमा रुसले युक्रेनमाथि आक्रमण गर्दा सुनको मूल्य झनै बढ्यो । त्यसपछि इजरायल र प्यालेस्टाईनबीच युद्द जारी छ । यसमा इरान पनि जोडिएको छ, जसलाई रुसको समर्थन छ । इजरायललाई अमेरिकाको समर्थन रहेको छ । यस्तो अवस्था जुनसुकै बेला मध्यपूर्व देखिएको यो तनावले ठूलो युद्दको आकार लिन सक्ने जोखिम छ । युद्दको सम्भवना बढ्दा सुनको मूल्य सधै माथि नै जान्छ ।
पछिल्लो समय अमेरिकाको केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भले कोरोना महामारीपछि पहिलो पटक ब्याजदर घटाएको छ । र, ब्याजदर घटाउने सिलसिलालाई जारी राख्ने संकेत गरेको छ । ब्याजदर घट्दा निक्षेप र ऋणपत्रको ब्याज पनि घट्छ, र तिनीहरुमा गरिएको लगानी आकर्षक रहँदैन । यसले मानिसहरु सुनमा लगानी गर्न थाल्छन् । ब्याजदर पनि घटेकोले ऋण लिएर पनि सुनमा लगानी गर्दा फाइदा हुने भएकोले सुनमै आकर्षण बढ्छ । त्यस्तै ब्याजदर घट्दा मूल्यवृद्धिको जोखिम हुने हुँदा सुरक्षित लगानीको रुपमा सुनमा आकर्षण बढेको छ ।
एकातिर अमेरिकी केन्द्रीय बैंकले ब्याजदर घटाउदै लैजाने संकेत गरेको छ । अर्को तिर रुस–युक्रेन युद्द र मध्य पूर्वको तनावले गर्दा युद्दको सम्भावना टरेको छैन । यसले गर्दा सुनको मूल्यले नयाँ उचाई कायम गरिरहेको छ ।
कमोडिटी बजारका जानकार नीरव पुडासैनी अमेरिकी केन्द्रीय बैंकले ब्याजदर घटाएको र विश्वमा युद्दको बादल मडारिएको कारण सुनको मूल्य बढिरहेको बताउछन् । उनका अनुसार सन् २०२५ सम्म नेपालमा सुनको मूल्य प्रति तोला २ लाख नाघ्ने आँकलन गरिएको छ ।
(बिजनेश पाना म्यागेजिनबाट साभार)
