अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग दुई हप्ताको युद्धविराम सम्झौता भएको घोषणा गरेका छन्। यो सम्झौता इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा व्यापारी जहाजहरूको पूर्ण, तत्काल र सुरक्षित आवागमन खोल्ने शर्तमा भएको हो।
ट्रम्पको ८ अप्रिल साँझ ८ बजे (अमेरिकी समय) को ‘डेडलाइन’ अघि अन्तिम घडीमा पाकिस्तानको मध्यस्थतामा यो समझदारी जुटेको हो। फेब्रुअरी २०२६ मा सुरु भएको अमेरिका–इजरायल–इरान युद्धमा इरानले होर्मुज जलडमरु बन्द गरेर जहाजहरूमाथि आक्रमण गर्दै आएको थियो। यसले विश्वव्यापी तेल आपूर्तिमा ठूलो संकट निम्त्याएको थियो।
ट्रम्पले इरानलाई होर्मुज नखोले ‘सम्पूर्ण सभ्यताको विनाश’ हुने चेतावनी दिएका थिए र इरानी पुल, पावर प्लान्ट तथा नागरिक पूर्वाधारमा ठूलो आक्रमणको तयारी थियो। तर पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज शरीफको सक्रिय पहलमा दुवै पक्षबीच समझदारी भयो।
युद्धविरामका मुख्य शर्तहरू :
अमेरिकाको तर्फबाट : इरानमाथि सबै बमबारी, सैन्य आक्रमण र हमला दुई हप्तासम्म पूर्ण रूपमा रोक्ने। आक्रमणहरू तत्काल बन्द भएका छन्।
इरानको तर्फबाट : स्ट्रेट अफ होर्मुजमा सुरक्षित पारवहन खोल्ने। इरानी सैन्यसँग समन्वय गरी जहाजहरू गुडाउन सकिने।
अवधि : ठ्याक्कै दुई हप्ता (८ अप्रिलदेखि सुरु)।
वार्ता : दुई हप्ताभित्र पाकिस्तानको इस्लामावादमा प्रत्यक्ष वार्ता सुरु हुने। यो अवधिमा व्यापक शान्ति सम्झौताको तयारी गरिने।
इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराग्चीले स्पष्ट पार्दै भनेका छन्, “यो युद्धविराम युद्धको अन्त्य होइन, केवल अस्थायी विराम हो।” इरानले यो अवधिमा पनि आफ्नो रणनीतिक माग (अमेरिकी सेना फिर्ता, प्रतिबन्ध हटाउने लगायत) कायम राख्ने जनाएको छ।
होर्मुजको महत्व
होर्मुज जलडमरु विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल निर्यात हुने प्रमुख जलमार्ग हो। इरानले यसलाई बन्द गरेपछि तेलको मूल्य आकाशिएको थियो। यो युद्धविरामसँगै तेल आपूर्ति सामान्य हुने र विश्व अर्थतन्त्रमा राहत मिल्ने अपेक्षा गरिएको छ। इरानले भने “सुरक्षित पारवहन” मात्र दिने र पूर्ण रूपमा ‘खुला’ नभएको स्पष्ट गरेको छ।
यो सम्झौता कूटनीतिक जित मानिँदै छ। ट्रम्पले यसलाई “दोहोरो युद्धविराम” भनेका छन् भने इरानले “कूटनीतिका लागि समय” भनेर स्वीकार गरेको छ। तर दुवै पक्षले यो अस्थायी मात्र भएको बताएका छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षकहरूले यो दुई हप्तालाई “निर्णायक” मानेका छन्। यदि वार्ता सफल भयो भने लामो समयदेखिको तनाव कम हुन सक्छ, नभए युद्ध फेरि चर्किन सक्ने चेतावनी दिइएको छ।
