नेपाल चेम्बर अफ कमर्सका निवर्तमान अध्यक्ष राजेन्द्र मल्लले बढ्दो ब्यापार घाटा न्यूनिकरण गर्न सूचना प्रविधि सेवाको निर्यातले महत्वपूर्ण योगदान दिने बताएका छन् । आगामी आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ को बजेटको अन्तिम तयारीमा रहेको सरकार र अर्थ मन्त्रालयलाई निवर्तमान अध्यक्ष मल्लले सूचना प्रविधि (आईटी) सेवाको निर्यातलाई महत्व दिनुपर्ने सुझाव दिएका हुन् ।
‘नेपालले उचित नीतिहरू, पूर्वाधार र प्रतिस्पर्धात्मक नियमहरू बनाएमा हरेक वर्ष सूचना प्रविधि र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) सेवा निर्यात गर्न सक्छ’ मल्लले भनेका छन् ।
उनका अनुसार नेपालमा आईटी सम्बन्धि अध्ययन गरेका दक्ष जनशक्तिहरु भएको र स्व–अध्ययनमार्फत सीप हासिल गरेका धेरै युवा भएकाले सरकारले सूचना प्रविधि क्षेत्रको विकास र निर्यातलाई महत्व दिनुपर्छ । अंग्रेजी भाषमा राम्रो दक्षता राख्ने र तुलनात्मक रूपमा सस्तो जनशक्ति भएका कारण नेपाल आईटी र एआईको जनशक्ति ‘आउटसोर्सिङ’को लागि उपयुक्त गन्तव्य समेत बन्न सक्ने मल्लको भनाइ छ ।
विश्वभर नै सफ्टवेयर विकास, डेटा विश्लेषण, मेशिन लर्निङ र एआई सेवाको माग र आवश्यकता तीव्र रुपमा वृद्धि भइरहेको भन्दै उनले ‘अनलाइन रिमोट वर्क’ तथा ‘फ्रीलान्सिङ प्लेटफर्म’हरूले सेवा निर्यातलाई सहज बनाएको बताएका छन् ।
यसका लागि नेपालले स्पष्ट निर्यात नीतिहरू, बौद्धिक सम्पत्ति संरक्षण, कर छुट र स्टार्टअप मैत्री कानुन निर्माण गर्नुपर्ने मल्लको सुझाव छ । यस्तै, यी काम गर्नका लागि उच्च गतिको इन्टरनेट, नियमित बिजुली र क्लाउड सेवाको पहुँच आवश्यक हुने उनको सुझाव छ ।
यस्तै, प्राविधिक क्षेत्रमा लगानी आकर्षित गर्ने नीति, भेन्चर क्यापिटल र वैदेशिक लगानी प्रोत्साहन गर्नुपर्ने पनि मल्लको सुझाव छ । एआई, डेटा विज्ञान र व्यावहारिक सफ्टवेयर इन्जिनियरिङसँग मेल खाने पाठ्यक्रमहरूको विकास गरी विद्यालयहरुमा लागू गराउनुपर्ने पनि उनले सुझाव दिएका छन् ।
विदेशी कम्पनी, विदेशी विश्वविद्यालय र विदेशका सरकारहरूसँग पनि यसका लागि नेपाल सरकारले सहकार्य र सहयोग लिन सक्ने मल्लले बताएका छन् ।
यसका लागि नेपाललाई प्रतिस्पर्धात्मक लाभसमेत रहेको उनको निष्कर्ष छ । भारत, फिलिपिन्स वा पूर्वी युरोपको तुलनामा कम लागतमा दक्ष जनशक्ति नेपालमा रहेको भन्दै उनले युरोप तथा एशिया–प्यासिफिक क्षेत्रसँग अनुकूल समय भएकाले यो पनि नेपालको आईटी र एआई क्षेत्रको विकासका लागि लाभदायक समय रहेको बताइका छन् । यस्तै, विदेशमा रहेका नेपाली प्राविधिकहरूले ग्लोबल बजारमा सञ्जाल विस्तार गर्न सहयोग गर्न सक्ने भएकाले नेपालबाहिर रहेका नेपालीहरुलाई पनि यसमा जोड्न आवश्यक रहेको उनको सुझाव छ ।
मल्लका अनुसार कस्टम सफ्टवेयर, वेभ र मोबाइल एप्स निर्यात गर्न सकिनेछ । एआईतर्फ एमएल मोडेल निर्माण गरेर बेच्न सकिन्छ भने डेटा लेबेलिङ र एनोटेसन, बिजनेस प्रोसेस आउटसोर्सिङ र प्राविधिक सहयोग र क्लाउड सेवासमेत नेपालबाट विदेशमा बेच्न सकिने मल्लको सुझाव छ ।
यसले खाद्यान्न लगायतका वस्तु र अन्य सेवा आयातमा भइरहेको ब्यापार घाटा पूर्ति गर्न समेत मद्दत पुर्याउने उनको विश्वास छ ।
