उत्तरी अमेरिकी देश क्युबाले गम्भीर इन्धन संकटको सामना गरिरहेको छ। बुधबार त्यहाँका ऊर्जा मन्त्रीले देशमा डिजेल र इन्धन तेल पूरै सकिएको घोषणा गरेका छन्। राजधानी हवानाका धेरै जिल्लाहरूमा विद्युत् २०–२२ घण्टासम्म बन्द छ।
यो संकट जनवरी २०२६ देखि सुरु भएको अमेरिकी इन्धन नाकाबन्दी (blockade) को मुख्य परिणाम हो। रुसले मार्च/अप्रिलमा केही सयौं हजार ब्यारेल तेल पठाएको थियो तर त्यो अल्पकालीन मात्र थियो। अहिले कुनै ठूलो आपूर्ति छैन।
क्युबा इन्धनको लागि मुख्य रूपमा आयातमा निर्भर छ। यसको ठूलो आपूर्तिकर्ता भेनेजुएला थियो। जनवरी २०२६ मा अमेरिकाले भेनेजुएलाको राष्ट्रपति निकोलस मादुरोलाई हटाउने सैन्य कारबाही गरेपछि भेनेजुएली तेल आपूर्ति रोकियो। अमेरिकाले मेक्सिको र अन्य देशहरूलाई पनि तेल पठाएमा कर (tariffs) लगाउने चेतावनी दियो, जसले गर्दा अन्य आपूर्ति पनि बन्द भयो।
यो नाकाबन्दी पुरानो अमेरिकी प्रतिबन्ध (embargo) को कडा रूप हो। अमेरिका क्युबाको कम्युनिस्ट सरकारलाई परिवर्तन (regime change) गर्न चाहन्छ र २०२६ भित्र यसलाई दबाब दिन खोजिरहेको छ। क्युबाले वर्षौंदेखि इन्धन अभाव झेलिरहेको थियो तर यो पटक सबैभन्दा गम्भीर बनेको छ।
अहिले देशका विभिन्न ठाउँमा २० घण्टासम्म लोडसेडिङ छ। अस्पताल, स्कूल र व्यवसाय प्रभावित भएका छन्। बिजुली नहुँदा फ्रिज र पानी पम्प चल्न सकेका छैनन्। बस र गाडी कम चलेका छन्। सडक सुनसान छ। डिजेल नभएको फोहोर उठाउने ट्रक चलेका छैनन् र हवानामा फोहोरको पहाड लागेको छ।
खाद्यान्न ढुवानी प्रभावित भएको छ भने पानी आपूर्ति समस्या भएको छ। मानिसहरूले सामूहिक रूपमा खाना पकाउँछन्, सोलार वा काठ प्रयोग गर्छन्। अस्पतालहरूले अपरेसन रोकेका छन्, सरकारी कार्यालय र स्कूल बन्द वा छोटो समय चल्छन्। मानिसहरू बिजुली आउने छोटो समयमा लुगा धुने, खाना पकाउने र मोबाइल चार्ज गर्छन्। प्रदर्शनहरू पनि भएका छन् तर प्रहरीले नियन्त्रणमा राखेको छ।
अमेरिकाको नाकाबन्दी र करको धम्कीले अन्य देशहरू तेल बेच्न डराएका छन्। क्युबासँग पर्याप्त विदेशी मुद्रा पनि छैन र पुरानो प्रतिबन्धले अर्थतन्त्र कमजोर बनाएको छ।
अमेरिका क्युबाको कम्युनिस्ट शासन परिवर्तन, आर्थिक सुधार, मानव अधिकार सुधार र आफ्नो सुरक्षा चासो (रुस, चीन जस्ता देशसँगको सम्बन्ध रोक्न) चाहन्छ। ट्रम्प प्रशासनले “सम्झौता गर” भनेर दबाब दिइरहेको छ। रुसले केही सहायता गरेको छ तर पर्याप्त छैन। अन्य सहयोगी देशहरू (मेक्सिको, ब्राजिल आदि) ले चासो देखाएका छन् तर अमेरिकी दबाबका कारण ठूलो आपूर्ति भएको छैन। संयुक्त राष्ट्रले नाकाबन्दीलाई अवैध भनेको छ।
हाल क्युबाली सरकार र अमेरिकाबीच वार्ता चलिरहेको छ। थप प्रदर्शन, आर्थिक पतन वा राजनीतिक परिवर्तनको जोखिम पनि बढेको छ। यदि इन्धन नआए पूर्ण बिजुली बन्दको अवस्था आउन सक्छ। संयुक्त राष्ट्र र अन्य देशहरूले मानवीय सहायता मागिरहेका छन्।
