चाडपर्वको छेको पारेर सवारी साधन तथा अन्य धन दौलत जोड्ने नेपालीहरुको संस्कार नै छ । प्राय: गाडी, मोटरसाइकल, सुनचाँदी, घर घँडेरी किन्नेहरुमध्ये अधिकांशले दशैँ तिहार जस्ता महत्वपूर्ण चाडवाडकै अवसरमा किनेका हुन्छन् ।
दशैँ तिहार जस्ता चाडपर्वलाई नै लक्षित गरेर अटोमोबाइल्स आयातकर्ता तथा बिक्रेता कम्पनीले नयाँ नयाँ मोडल तथा ब्राण्डहरु सार्वजनिक गर्छन् । यसपाली पनि साउन २१ देखि २५ गतेसम्म ‘नेपाल अटोमोबाइल इम्पोर्टर्स एन्ड मेनुफ्याक्चरर्स एसोसिएसन’ (नाइमा)ले ‘नाइमा मोबिलिटी एक्स्पो’ आयोजना गर्दैछ । कुल ५० ब्राण्डले सहभागीता जनाउने एक्स्पोमा ४८ स्टल रहने छन् । यसमध्ये चार पाङ्ग्रेका २१, दुइ पाङ्ग्रेका १७ र व्यवसायिक सवारी साधन ब्राण्डका ७ वटा स्टल रहने छन् ।
नाइमा एक्स्पोका संयोजक हुन् शिरिष मुरारका । नाइमा एक्सपोबारे हामीले मुरारकालाई सोध्यौँ, ‘एक्स्पोको स्टल बाँडफाँड सकिएको छ । अहिले तपाइहरु कुन चरणको तयारीमा हुनुहुन्छ ?’
हामीसँग ५० ब्राण्डका ४८ स्टल रहने टुङ्गो लागिसकेको छ । स्टल बाँडफाँड सकिएपछि हामी स्टल निर्माणको चरणमा प्रवेश गरेका छौँ । सहभागी कम्पनीहरुले आफ्नो स्टल निर्माण गर्ने प्रक्रिया सुरु गरिसकेका छन् ।
क्रमश: हामी अब प्रचारप्रसारमा जाँदैछौँ । साथै, प्रदर्शनीस्थल भृकुटीमण्डपमा हामीले गर्नुपर्ने काम पनि धेरै छन् । त्यसतर्फ पनि केन्द्रित भइरहेका छौँ ।
नाइमा एक्स्पोमा सहभागीहरुको सूची हेर्दा दुइ पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे सवारी मात्रै देखियो । सवारी खरिद बिक्रीमा बैंक र इन्स्योरेन्स सँगसँगै जोडिने क्षेत्र हो । नाइमाले बैंक र इन्स्योरेन्सको स्टल नराखेको हो ?
चार पाङ्ग्रे होस् वा दुइ पाङ्ग्रे होस्, कम्पनी नै कुनै न कुनै बैंक र इन्स्योरेन्स कम्पनीसँग जोडिएको हुन्छ । कम्पनीहरुले ल्याउने अफरसँग पनि फाइनान्सिङ र इन्स्योरेन्स जोडिएकै हुन्छ ।
अर्को कुरा, ग्राहकहरु पनि यसबारे सचेत नै हुन्छन् । उनीहरु गाडी किन्न आउँदा कम्पनीले भनेको इन्स्योरेन्समा जानैपर्छ भन्ने हुँदैन, उनीहरुको आफ्नै सम्बन्ध र सम्पर्क भएको बीमा कम्पनीमार्फत पनि आफ्नो गाडीको बीमा गराउन सक्छन् ।
यसो भन्दै गर्दा, नाइमा एक्स्पोमा बैंक र इन्स्योरेन्सलाई सहभागी नगराउने भन्ने होइन । हामी अहिले पनि केही बैंक र बीमा कम्पनीसँग छलफलमै छौँ । कम्तीमा एउटा बैंक र एउटा इन्स्योरेन्स कम्पनी सहभागी हुन्छन् ।
बैंकहरुसँग अहिले पैसा थुप्रिएर बसेको छ । स्टल खुला गर्दा नै बैंकहरुले बुकिङ गर्नुपर्ने हो, किन भएन ?
उहाँहरु नआउनु भएको वा हामीले नखोजेको भन्ने होइन । हामी बैंक र इन्स्योरेन्सलाई सहभागी गराएरै अघि बढ्छौँ । अहिले पनि छलफल भइरहेको छ, समय पनि बाँकी नै छ । नाइमा एक्स्पोमा बैंक र इन्स्योरेन्सका स्टल पनि रहन्छन्, यो चाहिँ पक्का हो ।
नाइमा गठन भएपछि पहिलो एक्स्पो आयोजना हुँदैछ । ब्राण्डहरुको सहभागीताले तपाइहरुलाई उत्साहित बनाएकै होला । तर हालै रसुवागढी नाकामा बाढीले ठूलो क्षति गर्यो । उक्त क्षतिले एक्स्पोलाई असर गर्दैन ?
भोटेकोशीमा आएको बाढीले रसुवा भन्सार कार्यालयका संरचनासहित नेपाल र चीन जोड्ने पुल नै बगायो । विभिन्न कम्पनीहरुले आयात गरेर भन्सार यार्डमा राखेका गाडीहरु नै बगाएको छ । मानवीय क्षति पनि भएको छ । यस आधारमा निकै ठूलो क्षति पुग्यो, नाइमाले वक्तव्यमार्फत नै दु:ख व्यक्त गरिसकेको छ ।
जहाँसम्म उक्त क्षतिले एक्स्पोलाई प्रभाव पार्छ कि पार्दैन भन्ने प्रश्न छ, हामीले पाएको जानकारीमा तातोपानी नाका सुचारु नै छ । ‘केही च्यालेन्जिङ’ हुन सक्ला तर, एक्स्पोका लागि निकै गाह्रो स्थिति आउँछ भन्ने देखिँदैन ।
यद्यपी, कुनै कम्पनीले नयाँ मोडल ल्याउने क्रममा रहँदा केही असजिलो पर्न सक्छ । हामीले बुझ्दाखेरी कम्पनीहरुले असजिलो हुने भयो भन्ने जानकारी गराउनु भएको छैन । केरुङको सामान तातोपानीतर्फ डाइभर्ट गरेर ल्याउनका लागि नेपाल र चिनियाँ भन्सारले जुन सहजीकरण गरिरहेका छन्, यसले सहजै हुन्छ भन्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
विगतदेखि हुँदै आएको ‘अटो शो’ भन्दा ‘नाइमा एक्स्पो’ फरक हुन्छ भनिरहनु भएको छ । कार्यक्रमको मोडालिटीमा के के फरक देख्न पाइन्छ ?
हामीले सहभागी हुने भिजिटर र सहभागी कम्पनी दूबैलाई सहज हुने गरी एक्स्पो आयोजना गर्दैछौँ । हामीले लक्की ड्रमार्फत नै स्टल बाँडफाँड गरेको भएपनि कुनै कम्पनीलाई ठूलो स्टल चाहिने भयो, कुनैले पाएको स्टल उसलाई ठूलो हुने भयो भने सट्टापट्टा गर्न सक्ने सुविधा दिएका छौँ । स्टल चार्जमा पनि हामीले सहुलियत प्रदान गरेका छौँ ।
चार पाङ्ग्रे र दुइ पाङ्ग्रेको मात्रै स्टल भएकाले साइजहरु स्वभाविक रुपमा ठूला नै छन् । यसले भिजिटरलाई पनि सहज हुन्छ । तपाई एक्स्पो स्थलभित्र प्रवेश गरेपछि सबै ब्राण्डका स्टल भिजिट गर्न सक्ने गरी हामीले प्लानिङ गरेका छौँ । यसका लागि पार्किङदेखि सबै कुरा व्यस्थित बनाएका छौँ ।
‘डायलग’ पनि गर्छौ, डेस्क राख्छौँ । यस्ता विविध कुराहरु छन्, जुन हामी विलकुलै फरक र नयाँ गर्दैछौँ ।
एक्स्पो भनेको ब्यापार केन्द्रित नै हुने हो, नाइमाको ब्यापारिक उदेश्य चाहिँ के छ ? कुनै आँकडा अनुमान गरिएको छ ?
हामीले अहिले न भिजिटर यति आउँछन् भनेर त्यतातर्फ लागेका छौँ, न कारोबार यति नै गर्छौँ भनेर लागेका छौँ । हामी विशुद्ध उपभोक्तालाई नयाँ नयाँ ब्राण्ड, मोडल र टेक्नोलोजी देखाउने अभियानमा छौँ । केही पोलिसीगत कुराहरु पनि छन्, जुन नाइमाका मुद्दाहरु हुन्, ति पनि राख्छौँ ।
हाम्रो अपेक्षा भनेकै ‘न्यू टेक्नोलोजी शोकेस’ होस्, उपभोक्ताले एउटै छानामुनी आएर कम्पनीका मोडल र अफरहरुबारे जानकारी लिन सकुन् र त्यसको लाभ पनि पाउन सकुन् भन्ने नै हो ।
अर्को कुरा, ट्राफिक र रोड सेफ्टी, डेटा बेस म्यानेजमेन्ट लगायतका विषयमा छुट्टै प्यानल डिस्कशन पनि गराउँछौँ ।
अहिले बजार ईभीमय भइरहेको छ । आयातकर्ता कम्पनीहरुलाई आफ्टर सेल्स सर्भिसमा जिम्मेवार बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ भन्ने बहस नागरिक तहबाटै आउन थालेको छ । यस सम्बन्धमा नाइमाले एक्स्पोमार्फत कुनै सन्देश दिन चाहेको छ कि छैन ?
नेपाली बजारमा ईभीको खपत बढ्नु नराम्रो कुरा होइन । तर, जसरी आफ्टर सेल्स सर्भिसमा प्रश्न छ, नाइमासँग जोडिएका कम्पनीहरुमा त्यस्तो समस्या छैन । विरासत र उपभोक्तामैत्री सेवाले नै कम्पनीहरुलाई टिकाउने हो । अहिले पनि नाइमासँग जोडिनु भएका कम्पनीहरु छन्, ति सबैले ‘थ्री एस’ अर्थात् सेल्स, सर्भिस र स्पेयर पार्टस्लाई फोकस गरेरै नेटवर्क बनाएका छन् ।
देशभरी डिलर्स नेटवर्क बनाएका छन्, सर्भिस नेटवर्क बनाएका छन् । सर्भिस नेटवर्कमै स्पेयर पार्टस् पनि आवश्यकता अनुसार उपलब्ध गराएका छन् । यस आधारमा आफ्टर सेल्स सर्भिसमा कम्पनीहरुले ‘कम्प्रोमाइज’ गरेका छन् भन्ने देखिँदैन ।
यातायात व्यवस्था विभागले आयात र एसेम्बलका लागि भनेर निर्देशिकाको ड्राफ्ट बनाएको कुरा छ । त्यसका केही प्रावधान त कार्यान्वयन गर्न सकिने छैनन्, तर आफ्टर सेल्सका कुराहरुमध्ये अधिकांश कुराहरु अहिले नै हामीले गरिराखेका कुरा छन् ।
अब नयाँ ब्राण्ड आउँदा एक महिना, दुइ महिना केही ‘स्ट्रेश’ पर्न सक्छ । तर, सधैका लागि त्यस्तो हुँदैन । मलाई लाग्छ, फेसिलिटी नदिने भन्ने ‘इन्टेन्सन’ कुनै पनि कम्पनीले राखेका हुँदैनन् ।
सरकारले ईभीलाई सहुलियत दिँदा निजी कारहरुको मात्रै ब्यापार बढ्यो, ‘पब्लिक ट्रान्सपोर्टेशन’मा ईभीको उपयोग खासै बढ्न सकेन भन्ने छ । एक्स्पोमा पनि ठूला ईभी गाडीहरु छैनन् । सार्वजनिक यातायातमा ईभीको खपत वा प्रयोग किन बढ्न सकेन ?
हुँदै नभएको भन्ने होइन । अहिले सार्वजनिक यातायातमा काठमाडौँबाहिर पनि उल्लेख्य मात्रामा ईभीको प्रयोग बढिरहेको छ । काठमाडौँबाट दैनिक छुट्ने र भित्रिने माइक्रो बसहरुमा ईभी र आइसी दूबैको उपस्थिति छ । ठूला बसहरु छैनन् होला, तर ईभी माइक्रो बसहरुको उपस्थिति बढिरहेकै छ ।
मेरो विचारमा ईभीमा ठूला बसहरुलाई धेरै देशहरुले एडप्ट गर्न सकेका छैनन् । सहुलियत मात्रैले ठूला ईभी बसहरु ल्याउन मूल्यका दृष्टिले पनि केही गाह्रो नै छ । तर, क्रमश: यसतर्फ पनि सरकारले सोच्नुपर्छ । के गर्दा ठूला बसहरु पनि ईभीमा ल्याउन सकिन्छ भनेर सरकारले छलफल चलाउन आवश्यक छ ।
पूर्वाधारको बहस छ, जनशक्ति उत्पादनका कुरा छन् । यी विषयमा सरकारसँग सहकार्य गर्न नाइमा तयार छ । यो भनेको एक दिनमा हुने विषय होइन, क्रमश: हुँदै जाने कुरा हो ।
हालै राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीति ल्याएको छ । त्यसमा हाम्रा माग सम्बोधन भएनन् भनेर नाइमाले पनि असन्तुष्टि जनाएको छ । हामीले के चाहेका थियौँ, के आएन ?
यसमा तीन वटा मुख्य कुरा थिए । पहिलो कुरा: डिजेल पेट्रोल र ईभी दूबैमा ८० प्रतिशतसम्म फाइनान्सिङ गर्न सक्ने प्रावधान हुनुपर्छ भन्ने थियो । यो भनेको लोन टू भ्यालू रेसियो ८०:२० हुनुपर्छ भन्ने थियो ।
अर्को कुरा: एलसीको ओरिजिनको कुरा थियो । उदाहरणका लागि, कुनै युरोपियन ब्राण्ड छ, उसले उत्पादन चाहिँ चीनमा गर्छ भने हामीले चीनमै पैसा तिरेर गाडी ल्याउन सकियोस् ।
अर्को चाहिँ, जोखिम भार ७५ प्रतिशतमा झार्नुपर्छ भन्ने थियो । अहिले अटो लोनको जोखिम भार १०० प्रतिशत छ, यसलाई ७५ प्रतिशतमा झारेर सहज गरिदिनुपर्छ भन्ने थियो ।
यी वटै मेजर सुझावहरु मौद्रिक नीतिमा समेटिएनन् । समेटिएको भए अटोमोबाइल्स क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह बढ्थ्यो । अटो क्षेत्र मात्रै यस्तो क्षेत्र हो, जसको लोन डिफल्ट दर १ प्रतिशतभन्दा पनि निकै कम छ । तर, यी विषय सम्बोधन नभएकाले हामीले असन्तुष्टि जनाउनु पर्यो । तर, आशा छ राष्ट्र बैंकले निर्देशनमार्फत पनि केही सहजीकरण गर्न सक्ने ठाउँ भएकाले केही न केही सहजीकरण पक्कै हुनेछ ।
