नेपाल राष्ट्र बैंकको गभर्नर नियुक्तिमा राजनीति हाबी भएको छर्लङ्ग भइसक्यो। राष्ट्र बैंक ऐनको दफा २१ को (क) मा राजनीतिक दलको सदस्य वा पदाधिकारी गभर्नर बन्न नसक्ने उल्लेख भएपनि सत्तारुढ कांग्रेस र एमालेले आफ्नो पार्टीको व्यक्तिलाई गभर्नर बनाउन सुरुदेखि नै रस्साकस्सी गरेका थिए ।
अन्तिममा सरकारको नेतृत्व गरिरहेको दल एमाले सत्ता साझेदार दल कांग्रेसलाई गभर्नर छोड्न राजी भएपनि राष्ट्र बैंकले अहिलेसम्म गभर्नर पाएको छैन । चैत २४ यता गभर्नर पद रिक्त छ ।
त्यसो त, केन्द्रीय बैंकको गभर्नर नियुक्तिमा सरकारले आलटाल मात्रै गरेको छैन, कानुनको गम्भीर उलङ्घन गरेको छ । राष्ट्र बैंक ऐन २०५८ मा बहालवाला गभर्नरको कार्यकाल एक महिना बाँकी छँदै नयाँ गभर्नर नियुक्ति गर्नुपर्ने प्रावधान छ । राष्ट्र बैंक ऐनको दफा २५ अनुसार नेपाल सरकारले बहालवाला गभर्नरको पद रिक्त हुनुभन्दा एक महिना अगावै नयाँ गभर्नर नियुक्त गरेर त्यसको सार्वजनिक सूचना समेत प्रकाशित गर्ने भनिएको छ । सरकारले यो प्रावधानको उलङ्घन गरेको छ ।
केन्द्रीय बैंकमा राजनीतिक हस्तक्षेप
यसपाली केन्द्रीय बैंकको गभर्नर नियुक्तिमा सत्तारुढ दलले निकै हस्तक्षेप गरिरहेका छन् । २०८१ चैत २५ गते अर्थ मन्त्रालयले निलम ढुङ्गानालाई कामु गभर्नरको जिम्मेवारी दिएकै दिन नयाँ गभर्नर नियुक्त हुन्छन् भन्ने थियो । तर, भएन ।
त्यसपछि सिफारिस समितिमा कसको मान्छे राख्ने भन्ने किचलो सुरु भयो । चैत १८ गते अर्थमन्त्रीको संयोजकत्वमा ३ सदस्यीय गभर्नर सिफारिस समिति बनेपनि सदस्यहरु खोज्नै समय लाग्यो । जसोतसो समितिले पूर्णता पाएपनि लामो समय बैठकै बस्न सकेन । बैठक बस्न नसकेपछि कांग्रेसबाट सिफारिस समिति सदस्य रहेका डा. विश्व पौडेल विदेशतिर लागे । उनी फर्किएपछि सिफारिस समितिको बैठक बस्छ भन्ने थियो तर, अर्का सदस्य विजयनाथ भट्टराईले बैशाख ९ गते राजीनामा दिए । पूर्वगभर्नरसमेत रहेका भट्टराईले सिफारिस समितिका संयोजक अर्थमन्त्री विष्णु पौडेलले समितिको बैठक नबोलाएको भन्दै राजीनामा दिएर हिडे ।
फेरि एमालेले समर्थित निवर्तमान गभर्नर महाप्रसाद अधिकारीलाई समिति सदस्य बनाइयो । तैपनि समितिको बैठक बस्न सकेको छैन । अधिकारी सिफारिस समितिमा बस्न नमिल्ने भन्दै सर्वोच्च अदालतमा रिट नै दर्ता भएको छ ।
यस बीचमा कांग्रेस समर्थित डा. गुणाकर भट्टलाई गभर्नर बनाउन दुइ दल सहमत भएको चर्चा भएपनि उनले कार्यकारी निर्देशकबाट बुझाएको राजीनामा स्वीकृत भएन । कामु गभर्नर रहेकी ढुङ्गानाले भट्टको राजीनामा स्वीकृत नगरेपछि कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवाले ३ पटक प्रधानमन्त्रीलाई भेटेर राजीनामा स्वीकृत गराउन भनिसकेका छन् । प्रधानमन्त्री केपी ओलीले पनि अर्थमन्त्री विष्णु पौडेलमार्फत भट्टको राजीनामा स्वीकृत गराउन कामु गभर्नर ढुङ्गानालाई भनेका छन् । तर, ढुङ्गानाले मानेकी छैनन् ।
यी सबै दृश्यहरु राष्ट्र बैंकमा राजनीतिक हस्तक्षेप भएका पर्याप्त दृश्यहरु हुन् । यी बाहेक नेपाली कांग्रेसका प्रवक्ता तथा पूर्वअर्थमन्त्री डा. प्रकाशरण महतले बैशाख १४ गते राष्ट्र बैंकको गभर्नर नेपाली कांग्रेसले पाउनुपर्छ भनेर भाषण नै गरे । यसबाट पनि केन्द्रीय बैंकको स्वायत्ततामाथि राजनीतिक दलहरुले प्रहार गरिरहेका छन् भन्ने पुष्टि हुन्छ ।
राजीनामाको श्रृङ्खला, कुर्सी अझै खाली
गभर्नर पद खाली हुने समयदेखि नै सम्भावित पात्रहरुले आफ्नो जिम्मेवारीबाट राजीनामा दिन थालेका हुन् । सुरुमा राष्ट्र बैंकको कार्यकारी निर्देशक डा. प्रकाश कुमार श्रेष्ठले राजीनामा दिए । राष्ट्रिय योजना आयोगका सदस्य समेत रहेका श्रेष्ठले फागुन १८ गते नै राजीनामा दिएको भएपनि चैतको तेस्रो साता तिर मात्रै उनको राजीनामाबारे चर्चा भयो ।
त्यसपछि नबिल बैंकका सीईओ ज्ञानेन्द्र ढुङ्गानाले राजीनामा दिए । चैत २४ गते गभर्नर पद रिक्त हुँदै थियो, ढुङ्गानाले चैत १० गतेदेखि नै लागू हुने गरी राजीनामा दिए । तर, गभर्नरमा उनको ‘च्याप्टर क्लोज’ भइसकेको छ ।
यसपछि पक्कापक्की भएका भनिएका डा. गुणाकर भट्टले बैशाख ५ गते कार्यकारी निर्देशकबाट राजीनामा बुझाए । तर, कामु गभर्नर ढुङ्गानाले उनको राजीनामा स्वीकृत नगरी असजिलो बनाइदिइन् । यसपछि गभर्नर नियुक्ति प्रक्रिया झन गिजोलियो ।
लगत्तै, गभर्नर सिफारिस समितिका सदस्य विजयनाथ भट्टराईले बैठक नराखेको भन्दै बैशाख ९ गते राजीनामा दिएर हिडे । डा. भट्टको राजीनामा स्वीकृत नभएपछि रन्थनिएको नेपाली कांग्रेसले सिफारिस समितिका सदस्य डा. विश्व पौडेललाई नै गभर्नर बनाउनु भन्दै प्रधानमन्त्रीलाई नाम दियो । यसपछि सिफारिस समितिबाट पौडेलले बैशाख २८ गते राजीनामा दिएका छन् ।
अब सिफारिस समिति फेरि रिक्त भएको छ । अब पहिला सिफारिस समितिलाई पूर्णता दिनुपर्ने बाध्यतामा सरकार छ । त्यसपछि बल्ल सिफारिस समितिले ३ जनाको नाम मन्त्रिपरिषदमा पठाउनेछ ।
यस अवधिमा ५ जनाले आ–आफ्नो जिम्मेवारीबाट राजीनामा बुझाएपनि गभर्नरको कुर्सी भने एक महिनाभन्दा लामो अवधिदेखि खाली नै छ ।
