अमेरिका र इरानबीचको तनाव चरमोत्कर्षमा पुगेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको परमाणु कार्यक्रम र दमनकारी नीतिमा असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै सैन्य कारबाहीको धम्की दिएका छन्। विभिन्न स्रोतहरूका अनुसार, अमेरिकी सेनाले यो सप्ताहन्तमा नै इरानमाथि आक्रमण गर्न सक्ने तयारी गरेको छ, तर राष्ट्रपति ट्रम्पले अन्तिम निर्णय गरेका छैनन्। यो तनावले मध्यपूर्व क्षेत्रमा युद्धको खतरा बढाएको छ भने विश्वव्यापी तेल मूल्यमा पनि असर परेको छ।
ट्रम्प प्रशासनले इरानसँग वार्ता जारी राखेको छ। जेनेभामा मङ्गलबार भएको अप्रत्यक्ष वार्तामा अमेरिकी पक्षबाट जारेड कुश्नर र स्टिभ विटकोफले भाग लिएका थिए भने इरानले आफ्नो परमाणु कार्यक्रममा सीमित छुट दिन तयार भएको सङ्केत गरेको छ। तर, अमेरिकाले इरानको युरेनियम संवर्धनलाई पूर्ण रूपमा रोक्न, ब्यालिस्टिक मिसाइल कार्यक्रम सीमित गर्न र क्षेत्रीय प्रोक्सीहरूलाई समर्थन बन्द गर्न माग गरेको छ। इरानले भने आफ्नो परमाणु कार्यक्रमलाई शान्तिपूर्ण भन्दै प्रतिबन्ध हटाउन माग गरेको छ। वार्तामा प्रगति नभएपछि ट्रम्पले “इरानले सम्झौता नगरेमा सैन्य विकल्प प्रयोग गर्ने” चेतावनी दिएका छन्।
इरानले पनि आफ्नो रक्षाको तयारी गरेको छ। उपग्रह तस्बिरहरूबाट पर्चिन सैन्य स्थलमा कङ्क्रिट ढाल निर्माण गरेको देखिएको छ भने नाटान्ज परमाणु साइटहरूमा सुरक्षात्मक उपायहरू बढाइएको छ। यसबाहेक, इरान र रुसबीच संयुक्त नौसेना अभ्यास भइरहेको छ, जसले क्षेत्रीय तनाव थप बढाएको छ।
अमेरिकी सेनाले मध्यपूर्वमा ठूलो सैन्य निर्माण गरेको छ। दुईवटा विमानवाहक जहाजहरू (युएसएस अब्राहम लिन्कन र युएसएस जेराल्ड आर. फोर्ड) तैनाथ गरिएका छन् भने ५० भन्दा बढी लडाकु विमानहरू (एफ-३५, एफ-१५) र अन्य हतियारहरू क्षेत्रमा पठाइएका छन्। यो २००३ को इराक आक्रमणपछि मध्यपूर्वमा अमेरिकी वायुसेनाको सबैभन्दा ठूलो उपस्थिति हो। स्रोतहरूका अनुसार, अमेरिकी सेनाले “हप्ता लामो अभियान” को लागि तयारी गरेको छ र यो सप्ताहन्त (फेब्रुअरी २१-२२) मा नै आक्रमण हुन सक्छ। ट्रम्पका सल्लाहकारहरूले ९० प्रतिशत सम्भावना युद्धको रहेको बताएका छन्।
ट्रम्प प्रशासनले इरानको परमाणु कार्यक्रमलाई मुख्य खतरा मानेको छ। गत जुनमा अमेरिका र इजरायलले इरानका परमाणु साइटहरूमा आक्रमण गरेका थिए, जसले इरानको कार्यक्रमलाई केही महिनाका लागि पछि धकेलेको थियो। तर, इरानले परमाणु विकास जारी राखेको र ६० प्रतिशत शुद्धतासम्म युरेनियम संवर्धन गरेको छ। यसबाहेक, इरानको ब्यालिस्टिक मिसाइल कार्यक्रम र क्षेत्रीय प्रोक्सीहरू (जस्तै हिजबुल्लाह, हुथी) लाई समर्थनले अमेरिका र इजरायललाई खतरा बढाएको छ।
इरानमा हालै भएका विरोध प्रदर्शनहरूमा सरकारले हजारौं प्रदर्शनकारीहरूको हत्या गरेकोमा पनि ट्रम्पले आपत्ति जनाएका छन्। आधिकारिक रूपमा ३,११७ मारिएका भनिए पनि अनुमानहरू ३०,००० सम्म पुगेका छन्। ट्रम्पले “इरानी जनतालाई उद्धार गर्ने” वाचा गरेका छन्, जसले शासन परिवर्तनको सङ्केत गर्दछ।
सम्भावित परिणामहरू
यदि आक्रमण भयो भने यो सीमित सर्जिकल स्ट्राइक वा हप्ता लामो अभियान हुन सक्छ। इरानले प्रतिकारमा अमेरिकी आधारहरू र इजरायलमाथि मिसाइल आक्रमण गर्न सक्छ, जसले क्षेत्रीय युद्ध निम्त्याउन सक्छ। स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द भएमा तेल मूल्यमा ठूलो वृद्धि हुन सक्छ र विश्व अर्थव्यवस्थालाई असर पर्न सक्छ। विश्लेषकहरूका अनुसार, युद्धले इरानमा शासन परिवर्तन वा राज्य विघटन हुन सक्छ, तर यो अमेरिकाका लागि इराक वा अफगानिस्तानजस्तो सजिलो नहुन सक्छ।
क्षेत्रीय शक्तिहरू (साउदी अरब, कतार) ले युद्ध रोक्न प्रयास गरिरहेका छन्, तर वार्ता असफल भएमा स्थिति विस्फोटक हुन सक्छ। आगामी दिनहरूमा वार्ताको नतिजाले युद्धको फैसला गर्नेछ। इरानमा विरोध प्रदर्शनहरू जारी छन् भने अमेरिका र इजरायल उच्च सतर्कतामा छन्।
