आज जनै पूर्णिमा । नेपाली समाजमा चाडबाडको सिजन सुरुवात भएको जनाउ दिने पर्व । त्यसो त, यसअघि नै पर्ने नाग पञ्चमीबाटै चाडबाडको सिजन सुरु हुने भएपनि जनैपूर्णिमा लगत्तै हरितालिका तीज र त्यस लगत्तै दशैँ तिहारको वहार सुरु हुने भएकाले जनैपूर्णिमालाई चाडबाडको सिजन सुरु भएको जनाउ दिने पर्व मानिन्छ ।
जनैपूर्णिमाका दिन जनै र रक्षाबन्धन बाँध्ने चलन छ । तराई मधेशमा राखी बाँध्ने परम्परा छ । आजकै दिन क्वाँटी खाने प्रचलन पनि छ । विभिन्न ९ प्रकारका गेडागुडीलाई भिजाएर टुसा उमारेर क्वाँटी बनाएर खाने चलन रहँदै आएको छ ।
गाउँ घरमा आफैँले फलाएका मस्याङ, चना, बोडी लगायतका गेडागुडी मिसाएर क्वाँटी खाने चलन छ । उत्पादन हुनले ९ थरीकै गेडागुडी मिसाउँछन्, नहुने जे छ त्यसैका टुसा उमारेर खान्छन् । अहिले खेती गरेर आफैँले उत्पादन गरेका गेडागुडीको क्वाँटी खाने भन्दा पनि किनेर खाने चलन बढेको छ । यतिसम्म की, हाम्रो चाडपर्व र परम्परा धान्न पनि विदेशबाटै गेडागुडी आयात भइरहेको छ ।
गत आर्थिक वर्ष २०८०/०८१ मा विभिन्न देशबाट २१ अर्ब ४ करोड १८ लाख मूल्यको २ लाख १९ हजार १७७ टन गेडागुडी नेपालमा आयात भएको छ । नेपालीहरुले जनैपूर्णिमाका दिन खाने क्वाँटी बनाउन प्रयोग गर्ने सबै गेडागुडी यसभित्र पर्छन् ।
मास, भटमास, मुँंगी, मस्याङ, चना, ठूलो केराउ, बोडी, सिमी र टाटे सिमी क्वाँटीमा मिसाइन्छ । क्वाँटी बनाउन प्रयोग गरिने ९ थरी गेडागुडीमध्ये नेपाल कुनैपनि गेडागुडीमा आत्मनिर्भर छैन । यसकारण सबै गेडागुडी विदेशबाटै आयात गर्नुपर्ने बाध्यता छ । यतिसम्म की, नेपालको आन्तरिक उत्पादनले मागको १ प्रतिशत पनि नधान्ने कृषि मन्त्रालयकै अधिकारीहरु बताउँछन् ।
भन्सार विभागका अनुसार अधिकांश गेडागुडी क्यानाडा, अष्ट्रेलिया र म्यानमारबाट आयात भएको देखिन्छ । अझ रोचक कुरा के छ भने, खाडीका देश साउदी कतारबाट समेत गेडागुडी आउँछ । यी बाहेक भारत, चीन, रुस, अमेरिका, युक्रेन, अर्जेन्टिना, टर्कीलगायतका देशबाट पनि विभिन्न खालका गेडागुडी भित्रिन्छन् ।
