नेपाल–भारत उद्योग वाणिज्य संघ (निक्की)ले नेपालस्थित भारतीय राजदूतावाससँगको सहकार्यमा काठमाडौंमा एआई सहकार्यका लागि नेपाल–भारत द्विपक्षीय अवसरहरूको अन्वेषण विषयक सत्रको आयोजना गरेको छ । यस कार्यक्रमले दुई देशबीच कृत्रिम बौद्धिकता (आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स) को क्षेत्रमा सहकार्यका सम्भावनाहरूबारे छलफल गर्न व्यवसाय, सरकार, प्राज्ञिक र प्रविधि क्षेत्रका नेतृत्वकर्ताहरूलाई एकै ठाउँमा ल्याएको थियो ।
यस सत्रमा दक्षिण एसियामै फुल–स्ट्याक जेनेरेटिभ एआई र स्थानीय भाषाका एआई प्रणालीहरू निर्माण गर्ने अग्रणी कम्पनी सर्वम एआईका सह–संस्थापक तथा सीईओ डा. प्रत्यूष कुमारले मुख्य सम्बोधन गरेका थिए । कार्यक्रमअघि डा. कुमारले नेपालको प्रविधि र लगानी इकोसिस्टमका प्रतिनिधिहरू डाटा वर्ल्ड, बिचुटेन, गोल्छा इन्डस्ट्रिज, स्पार्क ग्रुप र स्प्यारो एसएमएससँग डिजिटल पूर्वाधार, एआई र उदीयमान प्रविधिहरूमा रहेका अवसरहरूबारे छलफल गरेका थिए ।
निक्कीका अध्यक्ष सुनील केसीले कार्यक्रमको उद्घाटनमा नेपाल र भारतबीच प्रविधिमा आधारित आर्थिक सहयोग सुदृढ गर्नुपर्ने कुरामा जोड दिएका छन् । उनले सर्वम एआईलाई नेपालमा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्न र सार्वजनिक तथा निजी दुवै क्षेत्रसँग साझेदारी अघि बढाउन प्रोत्साहित गरे ।
यस्ता सहकार्यले अग्रणी प्रविधि कम्पनीहरूबाट थप लगानी भित्र्याउन उत्प्रेरित गर्ने र नवप्रवर्तनमा आधारित लगानी, ज्ञान हस्तान्तरण र रणनीतिक प्रविधि साझेदारीमार्फत नेपालको प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीको खाडल पुर्न मद्दत गर्ने केसीको विश्वास छ ।
नेपालस्थित भारतीय दूतावासका प्रथम सचिव (वाणिज्य) सुमन शेखरले भारत–नेपाल आर्थिक सहयोगको फराकिलो सन्दर्भसँग जोड्दै डिजिटल क्षमता अभिवृद्धि, स्टार्टअप समर्थन र उदीयमान प्रविधिहरूमा ज्ञान आदानप्रदानमा साझा चासो रहेको औल्याए । साथै, उनले एआई र नवप्रवर्तनमा भारतीय र नेपाली सरोकारवालाहरूबीचको सहकार्यका लागि निरन्तर सहयोग रहने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन् ।
डा. प्रत्यूष कुमारले आफ्नो सम्बोधनमा फुल–स्ट्याक जेनेरेटिभ एआईको उदय र एआई प्रविधिका निर्माताभन्दा पनि उपभोक्ताको रूपमा रहेका देशहरूमा यसको प्रभावबारे चर्चा गरेका छन् । उनले दक्षिण एसियाको भाषिक र सांस्कृतिक यथार्थ अनुकूल हुने प्रणालीहरू विकास गर्ने सर्वम एआईको दृष्टिकोणबारे प्रस्ट पार्दै डिजिटल पहुँच र समावेशीकरण विस्तार गर्ने माध्यमका रूपमा स्थानीय भाषाका प्रविधिहरूमा विशेष जोड दिएका छन् ।
उनले उदीयमान अर्थतन्त्रहरूसँग अन्यत्र विकास गरिएका एआई उपकरणहरू मात्र अपनाउने भन्दा पनि आफ्नै जनसंख्या, भाषाहरू र प्रयोगका आवश्यकताहरू अनुकूल हुने सार्वभौम क्षमताहरू निर्माण गर्ने अवसर रहेको बताए । प्रतिभा विकास, अनुसन्धान पूर्वाधार र नीतिगत समर्थनसहितको भारतको एआई इकोसिस्टमको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दै डा. कुमारले एआई अपनाउने प्रारम्भिक चरणमा रहेका देशहरूका लागि सीमान्तकृत जनसंख्यासम्म पुग्न स्थानीय भाषाका मोडेलहरूको विशेष महत्त्व हुने बताए । उनले नेपाली नवप्रवर्तनलाई पनि जनविश्वास कायम राख्न सहज प्रयोग अभ्यासहरू र आन्तरिक प्रतिभाहरूको विकास गर्न सुझाव दिएका छन् ।
डा. कुमारले नेपालको स्टार्टअप समुदाय र प्राज्ञिक संस्थाहरू यस दिशामा प्रारम्भिक कदम चाल्न राम्रो स्थितिमा रहेको बताउँदै भारतको अनुभव विशेषगरी सरकार, शिक्षा क्षेत्र र निजी क्षेत्रबीचको साझेदारीलाई सान्दर्भिक मोडलको रूपमा औंल्याए । उनले संयुक्त अनुसन्धान पहलहरू, प्रशिक्षण कार्यक्रमहरू र स्टार्टअप इकोसिस्टम आदानप्रदानले भारत–नेपाल सहकार्य अघि बढ्न सक्ने बताएका छन् ।
नेपाल विश्वविद्यालयका कुलपति डा. बिन्दुनाथ लोहनीले भविष्यका प्रतिभाहरू तयार पार्न, अनुसन्धानलाई अगाडि बढाउन र नेपालको दीर्घकालीन नवप्रवर्तन एजेन्डालाई समर्थन गर्न उच्च शिक्षा संस्थाहरूको भूमिकाबारे विशेष सम्बोधन गरेका थिए । उनले एआईबाट निर्देशित विश्वका लागि विद्यार्थी र अनुसन्धानकर्तालाई सुसज्जित गर्न प्राज्ञिक र उद्योग क्षेत्रबीचको सहकार्यमा जोड दिएका छन् ।
यसपछि अन्तरक्रियात्मक प्रश्नोत्तरमा सहभागीहरूले व्यवसायहरूद्वारा एआईको प्रयोग, प्रतिभा विकास, जिम्मेवार एआई शासन, स्थानीय भाषाका प्रविधिहरू र क्षेत्रीय सहकार्यका अवसरहरूलगायतका विषयहरू उठाएका थिए । यस छलफलले उत्पादकत्व, प्रतिस्पर्धात्मकता र आर्थिक वृद्धिलाई समर्थन गर्न नेपालले एआईलाई कसरी सदुपयोग गर्न सक्छ भन्ने कुरामा सरोकारवालाहरूको गहिरो चासो देखाएको थियो ।
निक्कीको स्टार्टअप र प्राइभेट इक्विटी कमिटीका सह–संयोजक दिलीप भट्टराईले डा. प्रत्यूष कुमारलाई धन्यवाद दिँदै नेपाली सरोकारवालाहरू र क्षेत्रीय एआई अभ्यासकर्ताहरूबीचको प्रत्यक्ष संवादको महत्त्वलाई औंल्याउँदै धन्यवाद दिएका छन् ।
निक्कीका निर्देशक मार्सल राठौरले दुवै देशका व्यवसाय, सरकार र प्रविधि समुदायलाई जोड्ने प्लेटफर्महरूप्रति निक्कीको प्रतिबद्धता दोहोर्याउँदै कार्यक्रम समापन गरेका थिए ।
निक्कीले नेपालस्थित भारतीय दूतावास, डा. प्रत्यूष कुमार र सर्वम एआईलाई उनीहरूको सहभागिताका लागि र एसियन इन्स्टिच्युट अफ डिप्लोमेसी एन्ड इन्टरनेसनल अफेयर्स (एआईडीआईए) लगायत कार्यक्रममा योगदान पुर्याउने सम्पूर्ण साझेदार तथा उपस्थित व्यक्तिहरूप्रति आभार व्यक्त गरेको छ । संघले नेपालको स्टार्टअप इकोसिस्टम र भारतको प्रविधि क्षेत्रबीच ज्ञान आदानप्रदान, क्षमता अभिवृद्धि र साझेदारी विकाससम्बन्धी भविष्यका कार्यक्रमहरूमार्फत यस संलग्नतालाई अझ विस्तार गर्ने योजना बनाएको जानकारी दियो ।
निक्कीले आफ्ना समिति र कार्यक्रमहरूमार्फत व्यापार, प्रविधि र नवप्रवर्तनसहितका विभिन्न क्षेत्रहरूमा सहयोगलाई प्रवर्द्धन गर्दै नेपाल र भारतबीचको आर्थिक, व्यापारिक र लगानी सम्बन्धलाई सुदृढ गर्ने दिशामा काम गर्दै आइरहेको छ ।
