अमेरिका र इरानबीचको तनाव फेरि चर्किएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई न्युक्लियर सम्झौता गर्न चेतावनी दिएका छन् भने इरानले अमेरिकी सैन्य आक्रमणको जवाफमा कडा प्रतिक्रिया दिने बताएको छ।
यो तनाव २०२५ जुनमा भएको १२-दिने युद्धपछि सबैभन्दा उच्च स्तरमा पुगेको छ, जसमा अमेरिका र इजरायलले इरानका न्युक्लियर सुविधाहरूमा आक्रमण गरेका थिए। हालका घटनाक्रमहरूले दुवै देशहरू युद्धको तयारीमा जुटेको देखाउँछ, तर क्षेत्रीय कूटनीतिक प्रयासहरूले युद्ध रोक्ने आशा पनि जगाएको छ।
अमेरिकाले इरान नजिकै ठूलो सैन्य ‘आर्माडा’ तैनाथ गरेको छ, जसमा यूएसएस अब्राहम लिंकन एयरक्राफ्ट क्यारियर, विध्वंसक जहाजहरू र अन्य सैन्य उपकरणहरू समावेश छन्। ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्, “समय सकिँदै छ, इरानले न्युक्लियर हतियारबिनाको सम्झौता गर्नुपर्छ वा अर्को आक्रमण झन् भयानक हुनेछ।” यसैबीच, इरानले १,००० नयाँ ‘स्ट्राटेजिक’ ड्रोनहरू सेनामा समावेश गरेको छ र फेब्रुअरी १-२ मा स्ट्रेट अफ होर्मुजमा लाइभ-फायर अभ्यास गर्ने योजना बनाएको छ। इरानका अधिकारीहरूले अमेरिकी आक्रमण भएमा अमेरिकी आधारहरू र जहाजहरूमा तत्काल प्रतिक्रिया दिने चेतावनी दिएका छन्। युरोपेली युनियनले इरानको इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) लाई ‘आतंकवादी संगठन’ घोषणा गरेको छ, जसले इरानलाई थप दबाब दिएको छ। यसका साथै, इरानले आफ्ना न्युक्लियर सुविधाहरू भूमिगत रूपमा गहिरो बनाएर पुनर्निर्माण गरिरहेको अमेरिकी गुप्तचर रिपोर्टहरूले बताएका छन्।
दुवै पक्षले युद्धको तयारी गरेको देखिन्छ, तर यो मुख्य रूपमा रक्षात्मक र दबाबपूर्ण छ। अमेरिकाले मध्य पूर्वमा थप युद्धपोतहरू पठाएको छ र ट्रम्पले सैन्य विकल्पहरूबारे छलफल गरिरहेका छन्। इरानले आईआरजीसी नेभीलाई स्ट्रेट अफ होर्मुजमा तैनाथ गरेको छ र सयौं मिसाइल-लन्चिङ जहाजहरू तयार पारेको छ। इरानका सेना प्रमुखले ‘कुनै आक्रमणलाई निर्णायक जवाफ दिने’ बताएका छन्। यद्यपि, इरानले वार्ताका लागि अप्रत्यक्ष सन्देशहरू आदानप्रदान गरिरहेको छ, जसले युद्धलाई पूर्ण रूपमा योजना नभएको संकेत गर्छ।
आगामी दिनहरूमा के हुन सक्छ?
विश्लेषकहरूका अनुसार, यदि इरानले न्युक्लियर सम्झौता नगरेमा अमेरिकाले सीमित आक्रमण गर्न सक्छ, जसमा इरानका सुरक्षा बलहरू वा नेताहरू लक्षित हुन सक्छन्। इरानले प्रतिक्रियामा अमेरिकी आधारहरू, इजरायल वा स्ट्रेट अफ होर्मुजमा तेल जहाजहरूमा आक्रमण गर्न सक्छ, जसले तेल मूल्यमा वृद्धि र क्षेत्रीय युद्ध निम्त्याउन सक्छ। तुर्की, रुस र अन्य देशहरूले मध्यस्थता गरिरहेका छन्, जसले युद्ध रोक्न सक्छ। यदि वार्ता सफल भएन भने, फेब्रुअरीमा इरानको अभ्यासले तनाव बढाउन सक्छ।
अमेरिकाको मुख्य उद्देश्य इरानलाई न्युक्लियर हतियार विकास रोक्नु र मिसाइल कार्यक्रम सीमित गर्नु हो। ट्रम्पले इरानका क्षेत्रीय प्रोक्सीहरू (जस्तै हिजबुल्लाह र हमास) लाई समर्थन रोक्न र शासन परिवर्तनको स्थिति सिर्जना गर्न चाहन्छन्। यसका साथै, प्रदर्शनकारीहरूलाई समर्थन दिने ट्रम्पको बयानले मानवीय पक्ष पनि जोडिएको छ, तर पछि फोकस न्युक्लियरमा सरेको छ।
इरानको उद्देश्य आफ्नो सार्वभौमिकता रक्षा गर्नु र अमेरिकी दबाबमा वार्ता नगर्नु हो। इरानले निष्पक्ष न्युक्लियर सम्झौता चाहन्छ, तर धम्कीमा झुक्दैन। यसले क्षेत्रीय प्रभाव कायम राख्न र अमेरिकी आक्रमणलाई प्रतिरोध गर्न बलियो सैन्य तयारी गरिरहेको छ।
इजरायलको भूमिका के छ?
इजरायल इरानको न्युक्लियर कार्यक्रमलाई अस्तित्वको खतरा ठान्छ र यसलाई पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्न चाहन्छ। २०२५ को युद्धमा इजरायलले इरानका सुविधाहरूमा पहिलो आक्रमण गरेको थियो र अमेरिकासँग मिलेर काम गरेको थियो। हाल इजरायलले अमेरिकालाई इरानविरुद्ध थप आक्रमण गर्न प्रोत्साहन दिइरहेको छ, तर यदि अमेरिकाले आक्रमण गरेमा इरानबाट प्रतिक्रिया आउने अपेक्षा गरेको छ। इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुले थप हमला गर्ने विचार राखेका छन्। इजरायलले अमेरिका-इरान वार्तालाई विरोध गरेको छ किनकि यसले इरानको शासनलाई मजबुत बनाउन सक्छ।
यो तनावले मध्य पूर्वमा अस्थिरता बढाएको छ र विश्वव्यापी तेल मूल्यमा प्रभाव पार्न सक्छ। कूटनीतिक प्रयासहरू सफल भएमा युद्ध टर्न सक्छ, तर दुवै पक्षको कडा अडानले स्थिति अनिश्चित बनाएको छ।
